नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) ३ नोव्हेंबर - भारताच्या नागरी विमान वाहतूक क्षेत्रात डिजिटल तंत्रज्ञानाचा वापर वाढवून प्रवाशांचा प्रवास अधिक सुलभ आणि वेगवान करण्यासाठी केंद्र सरकारने आणखी एक महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. 'डिजिटल इंडिया' आणि 'ईझ ऑफ फ्लाइंग' (सुकर हवाई प्रवास) या संकल्पनेला बळ देत, डिजी यात्रा (Digi Yatra) उपक्रमांतर्गत देशातील सात प्रमुख आंतरराष्ट्रीय विमानतळांवर आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांसाठी प्रायोगिक चाचण्या (Trials) सुरू करण्यात आल्या आहेत.
नागरी विमान वाहतूक मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, या चाचण्या नोव्हेंबर ते डिसेंबर २०२६ या कालावधीत घेतल्या जाणार असून, यातून मिळणाऱ्या अभिप्रायानुसार (Feedback) २०२७ मध्ये या सुविधेची संपूर्ण देशात व्यापक स्तरावर अंमलबजावणी केली जाईल.
'या' ७ आंतरराष्ट्रीय विमानतळांवर चाचण्या सुरू
नागरी विमान वाहतूक मंत्रालयाने आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांसाठी डिजी यात्रेच्या पहिल्या टप्प्यातील चाचण्यांसाठी देशातील सात प्रमुख विमानतळांची निवड केली आहे:
मुंबई (छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ)
दिल्ली (इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ)
बेंगळुरू (केंपेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ)
हैदराबाद (राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ)
कोचीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
अमृतसर (श्री गुरु रामदास जी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ)
या चाचणी कालावधीत एअर इंडिया (Air India) आणि इंडिगो (IndiGo) या कंपन्यांद्वारे चालवल्या जाणाऱ्या निवडक आंतरराष्ट्रीय विमानांमधून प्रवास करणारे पात्र भारतीय नागरिक या सुविधेचा लाभ घेऊ शकतील.
ई-पासपोर्टधारकांना मिळणारा लाभ आणि नोंदणी प्रक्रिया
या प्रक्रियेत सहभागी होण्यासाठी पात्र भारतीय नागरिकांकडे ई-पासपोर्ट (e-Passport) असणे आवश्यक आहे. प्रवाशांना डिजी यात्रा मोबाइल ॲप्लिकेशनद्वारे (Digi Yatra App) आपले पडताळणीयोग्य ओळख क्रेडेंशियल (Credentials) तयार करावे लागेल.
नोंदणीची टप्प्याटप्प्याने प्रक्रिया:
एमआरझेड स्कॅनिंग: ई-पासपोर्टवरील 'मशीन रीडेबल झोन' (MRZ) स्कॅन करणे.
NFC तंत्रज्ञानाचा वापर: स्मार्टफोनच्या निअर फील्ड कम्युनिकेशन (NFC) तंत्रज्ञानाद्वारे ई-पासपोर्टमधील चिप मधील माहिती वाचणे.
सेल्फी व पडताळणी: स्वतःचा सेल्फी काढून तपशीलांची सुरक्षा पडताळणी करणे.
ही प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर क्रेडेंशियल प्रवाशाच्या मोबाईलमधील सुरक्षित डिजी यात्रा वॉलेटमध्ये साठवले जाते. त्यानंतर विमानतळावरील टर्मिनल प्रवेशद्वार (Terminal Entry Gate), सुरक्षा तपासणी क्षेत्र (Security Check-in) आणि बोर्डिंग गेट्स (Boarding Gates) या ठिकाणी बायोमेट्रिक सुविधेचा वापर करून प्रवाशांना जलद प्रवेश मिळेल.
मूळ प्रवास दस्तऐवज सोबत ठेवणे बंधनकारक
प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की, ही डिजी यात्रा सुविधा सध्याच्या नेहमीच्या प्रवास प्रक्रियांना पूरक पर्याय म्हणून दिली जात आहे. ती विद्यमान कायदेशीर प्रक्रियेची जागा घेणार नाही. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांनी आपले मूळ पासपोर्ट, व्हिसा व इतर आवश्यक प्रवास दस्तऐवज सोबत ठेवणे अनिवार्य राहील. याशिवाय, विमान कंपन्यांद्वारे केली जाणारी दस्तऐवज तपासणी आणि इमिग्रेशन (Immigration) प्रक्रिया कायदेशीर नियमांनुसारच पार पाडावी लागेल.
२६ दशलक्षाहून अधिक वापरकर्ते: डिजी यात्रेचा झपाट्याने विस्तार
भारतात देशांतर्गत प्रवासासाठी डिजी यात्रेला नागरिकांचा अभूतपूर्व प्रतिसाद मिळाला आहे:
वापरकर्ते: या प्लॅटफॉर्मचे सध्या २६.५ दशलक्षाहून (२.६५ कोटी) अधिक वापरकर्ते आहेत.
देशांतर्गत प्रतिसाद: आतापर्यंत देशातील ३९ देशांतर्गत विमानतळांवर ११० दशलक्षाहून (११ कोटी) अधिक प्रवाशांनी या सुविधेचा वापर केला आहे.
आगामी विस्तार: २०२७ पर्यंत आणखी २५ देशांतर्गत विमानतळांवर ही सुविधा सुरू करण्याचे नियोजन आहे.
या तंत्रज्ञानामुळे आंतरराष्ट्रीय प्रवाशांचा विमानतळावरील चेकिंग आणि सिक्युरिटी दरम्यानचा वेळ मोठ्या प्रमाणावर वाचणार असून, हवाई प्रवास अधिक निर्धोक आणि डिजिटल होणार आहे.