नवी दिल्ली, (विशेष प्रतिनिधी) १ जून - भारतीय रेल्वेने पर्यावरणपूरक आणि हरित वाहतुकीच्या दिशेने एक ऐतिहासिक पाऊल टाकले आहे. देशातील पहिली पूर्णपणे स्वदेशी आणि उर्जा कार्यक्षम 'हायड्रोजन फ्युएल सेल-आधारित रेल्वेगाडी' (Hydrogen Train) लवकरच रुळांवर धावण्यासाठी सज्ज झाली आहे. रेल्वे विभागाने उत्तर भारतातील हरियाणामधील जिंद-सोनीपत या समर्पित रेल्वे मार्गावर या १० डब्यांच्या आधुनिक गाडीच्या परिचालनाला अधिकृत मंजुरी दिली आहे.
या अभूतपूर्व तंत्रज्ञानाच्या वापरामुळे भारत आता जर्मनी, जपान, चीन आणि अमेरिका यांसारख्या हायड्रोजन ऊर्जेचा वापर करणाऱ्या जगातील मोजक्या आणि प्रगत देशांच्या विशेष क्लबमध्ये सामील झाला आहे.
प्रदूषणमुक्त प्रवास: उत्सर्जित होणार फक्त 'पाण्याची वाफ'
पारंपरिक डिझेल इंजिनांना हा एक अत्यंत प्रभावी आणि स्वच्छ पर्याय आहे. या हायड्रोजन फ्युएल सेल तंत्रज्ञानात हायड्रोजनचा वापर करून रासायनिक क्रियेद्वारे वीज निर्माण केली जाते. या प्रक्रियेत प्रदूषणाऐवजी केवळ पाण्याची वाफ उत्सर्जित होते. यामुळे शून्य कार्बन उत्सर्जक आणि पूर्णपणे प्रदूषणमुक्त रेल्वे प्रवासाचे भारताचे स्वप्न साकार होणार आहे.
हायड्रोजन ट्रेनची वैशिष्ट्ये आणि सद्यस्थिती
वेग आणि क्षमता: ही गाडी १२०० किलोवॉटच्या हायड्रोजन फ्युएल सेल प्रोपल्शन प्रणालीने सुसज्ज असून, ती प्रतितास ७५ किमी अशा कमाल वेगाने धावू शकेल.
इंधन पुनर्भरण केंद्र: हरियाणामधील जिंद येथे या गाडीसाठी विशेष स्वदेशी हायड्रोजन साठा आणि इंधन पुनर्भरण (Refueling) सुविधा उभारण्यात आली आहे.
सुरक्षा मंजुरी: पेट्रोलियम आणि स्फोटक पदार्थ सुरक्षा संघटनेने (PESO) या केंद्रात कॉम्प्रेस्ड हायड्रोजन वायूच्या साठवणुकीसाठी आवश्यक परवाना दिला आहे.
नियमावली सज्ज: संशोधन रचना आणि मानके संघटनेकडून (RDSO) या गाडीच्या देखभालीची आणि परिचालनाची नियमावली मंजूर करण्यात आली आहे.
कडक सुरक्षा नियमावली आणि अहोरात्र देखरेख
हायड्रोजन हे अत्यंत संवेदनशील इंधन असल्याने रेल्वे प्रशासनाने सुरक्षेची कडक नियमावली लागू केली आहे. जिंद येथील इंधन केंद्राचे अहोरात्र (२४ तास) आधुनिक यंत्रणेद्वारे निरीक्षण केले जाईल. तसेच या संपूर्ण प्रकल्पासाठी केवळ विशेष प्रशिक्षित आणि प्रमाणित कर्मचाऱ्यांचीच नेमणूक करण्यात आली आहे. दिल्लीतील शकूरबस्ती येथेही अशाच प्रकारची आणखी एक सुविधा उभारली जात असून तिथेही नियमित सुरक्षा ऑडिट केले जाणार आहे.
शून्य कार्बन उत्सर्जकाचे उद्दिष्ट:
हा प्रकल्प भारताच्या राष्ट्रीय स्वच्छ उर्जा अभियान आणि रेल्वेच्या शून्य कार्बन उत्सर्जन उद्दिष्टांना (Net Zero Carbon Emission) मोठे पाठबळ पुरवणारा ठरेल.
?s=20