नवी दिल्ली, (विशेष प्रतिनिधी) २७ एप्रिल - फेब्रुवारी महिन्यातील वाढते तापमान आणि काही भागांतील अवेळी पाऊस अशा नैसर्गिक आव्हानांनंतरही, देशातील गव्हाचे उत्पादन यंदा स्थिर आणि सक्षम राहणार असल्याचे केंद्र सरकारने स्पष्ट केले आहे. वाढीव पेरणी क्षेत्र, सुधारित वाणांचा वापर आणि लवकर केलेली पेरणी यामुळे उत्पादनावरील संभाव्य परिणाम भरून निघण्यास मदत झाली असून राष्ट्रीय स्तरावर उत्पादनाचे चित्र आशादायक आहे.
नैसर्गिक आव्हानांचा सामना
चालू २०२५-२६ हंगामात हवामानातील बदलांमुळे पिकावर संमिश्र परिणाम दिसून आले. फेब्रुवारी महिन्यात तापमानात झालेली वाढ आणि पक्वतेच्या काळात झालेली गारपीट यामुळे काही ठिकाणी दाण्यांच्या गुणवत्तेवर परिणाम झाला. मात्र, या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी शेतकऱ्यांनी योजलेले उपाय आणि कृषी विभागाने दिलेले तांत्रिक पाठबळ प्रभावी ठरले आहे.
उत्पादन स्थिर राहण्याची महत्त्वाची कारणे:
पेरणी क्षेत्रात वाढ: यंदा देशात ३३.४ दशलक्ष हेक्टरवर गव्हाची पेरणी झाली आहे. मागील वर्षाच्या तुलनेत क्षेत्रफळात ०.६ दशलक्ष हेक्टरने वाढ झाली असून, यामुळे स्थानिक नुकसानाची भरपाई होण्यास मदत झाली आहे.
रोगमुक्त पीक: संपूर्ण हंगामात गव्हाच्या पिकावर कोणत्याही मोठ्या कीड किंवा रोगाचा प्रादुर्भाव आढळलेला नाही. तणांचे प्रमाणही कमी राहिल्याने पिकाची गुणवत्ता टिकून आहे.
वेळेवर पेरणी: यंदा शेतकऱ्यांनी लवकर आणि वेळेवर पेरणी करण्यावर भर दिला. यामुळे दाणे भरण्याच्या टप्प्यात वाढलेल्या उष्णतेचा फटका पिकाला कमी बसला.
सुधारित वाणांचा वापर: हवामानाशी तग धरणाऱ्या आणि रोगप्रतिकारक वाणांच्या वापरामुळे उत्पादनात मोठी घट टळली आहे.
खरेदीचा वेग वाढला; हरियाणा, मध्य प्रदेश आघाडीवर
देशातील प्रमुख राज्यांमध्ये गव्हाची आवक आणि सरकारी खरेदी जोरात सुरू आहे.
हरियाणा: येथील मंड्यांमध्ये गव्हाची आवक ७५ एलएमटी या लक्ष्याकडे वेगाने सरकत असून आतापर्यंत ५६.१३ एलएमटी खरेदी पूर्ण झाली आहे. गेल्या वर्षीच्या तुलनेत ही खरेदी ९ एलएमटीने जास्त आहे.
मध्य प्रदेश: राज्याची उत्पादकता पाहता खरेदीचे लक्ष्य ७८ वरून थेट १०० एलएमटीपर्यंत वाढवण्यात आले आहे.
महाराष्ट्राची स्थिती: २२.९० लाख टन उत्पादनाची अपेक्षा
महाराष्ट्रात यंदा २२.९० लाख टन गव्हाचे उत्पादन अपेक्षित आहे. गेल्या काही वर्षांतील आकडेवारी पाहता ही वाढ स्थिर आहे. एप्रिलअखेर मराठवाडा आणि विदर्भातून गव्हाची आवक सातत्याने सुरू असून बाजारपेठांमध्ये चैतन्याचे वातावरण आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, काही ठिकाणी हवामानाचा फटका बसला असला तरी, तांत्रिक सुधारणा आणि वाढीव क्षेत्रामुळे २०२४-२५ च्या तुलनेत यंदा गव्हाचा एकूण पुरवठा सुरळीत आणि सक्षम राहील, असा विश्वास कृषी तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे.