नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) ३० मार्च - रेल्वे स्थानकांवरील वाढती गर्दी आणि प्रवाशांना होणारा मनस्ताप कमी करण्यासाठी भारतीय रेल्वेने आता कंबर कसली आहे. ७६ प्रमुख स्थानकांवर कायमस्वरूपी मोकळ्या जागांची (Holding Areas) निर्मिती, एआय-आधारित सीसीटीव्ही आणि तिकीट विक्रीवर नियंत्रण यांसारख्या १० महत्त्वाच्या उपाययोजनांची घोषणा रेल्वे मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी शुक्रवारी राज्यसभेत केली.
प्रवाशांचा प्रवास सुखकर आणि सुरक्षित व्हावा, यासाठी रेल्वे प्रशासनाने रचलेला हा नवा चक्रव्यूह नेमका कसा असेल, याचा आढावा घेणारी ही विशेष बातमी.
१. स्थानकांवर आता भव्य 'होल्डिंग एरिया'
गर्दीच्या वेळी प्रवाशांना फलाटावर ताटकळत उभे राहावे लागू नये, यासाठी देशातील ७६ निवडक स्थानकांवर अद्ययावत मोकळ्या जागा विकसित केल्या जात आहेत. नवी दिल्ली स्थानकाच्या धर्तीवर येथे पिण्याचे पाणी, स्वच्छतागृहे, तिकीट खिडक्या, वाय-फाय आणि बसण्याची उत्तम व्यवस्था असेल. यामुळे फलाटांवरील अनावश्यक गर्दी कमी होईल.
२. ज्याचे तिकीट कन्फर्म, त्यालाच फलाटावर प्रवेश
गर्दीचे नियोजन करण्यासाठी रेल्वेने प्रवेश प्रक्रियेत मोठे बदल सुचवले आहेत. ज्या प्रवाशांचे आरक्षण 'कन्फर्म' आहे, त्यांनाच थेट फलाटावर जाता येईल. प्रतीक्षा यादीतील (Waiting List) किंवा विनातिकीट प्रवाशांसाठी स्थानकाबाहेर स्वतंत्र प्रतीक्षा कक्षाची व्यवस्था केली जाईल, जेणेकरून प्रवाशांची सरमिसळ होणार नाही.
३. 'एआय' कॅमेरे आणि वॉर रूमची नजर
सुरक्षेसाठी आता कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) असलेल्या सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांचा वापर केला जाणार आहे. गर्दी वाढताच हे कॅमेरे प्रशासनाला सतर्क करतील. तसेच, महत्त्वाच्या स्थानकांवर 'वॉर रूम' स्थापन केल्या जातील, जिथून सर्व विभागांचे अधिकारी एकत्रितपणे गर्दीवर नियंत्रण ठेवतील.
४. पादचारी पुलांचे नवे मानक
अरुंद पुलांमुळे होणारे अपघात टाळण्यासाठी रेल्वेने आता १२ मीटर (४० फूट) आणि ६ मीटर (२० फूट) अशा दोन प्रमाणित आकारांचे रुंद पादचारी पूल (FOB) सर्व स्थानकांवर बांधण्याचा निर्णय घेतला आहे.
५. स्थानक संचालकांना मिळणार विशेषाधिकार
प्रशासकीय कामात सुसूत्रता आणण्यासाठी 'स्थानक संचालक' (Station Director) हे पद अधिक सक्षम केले जाणार आहे. या वरिष्ठ अधिकाऱ्याला तात्काळ निर्णय घेण्याचे वित्तीय अधिकार असतील. विशेष म्हणजे, स्थानकाची क्षमता पाहून तिकीट विक्री थांबवण्याचे किंवा नियंत्रित करण्याचे अधिकारही त्यांना देण्यात आले आहेत.
इतर महत्त्वाचे बदल:
डिजिटल ओळख: रेल्वे कर्मचारी आणि कंत्राटी कामगारांना क्यूआर कोड आधारित नवीन ओळखपत्रे दिली जाणार आहेत.
नवा गणवेश: संकटकाळात रेल्वे कर्मचारी लांबूनही ओळखता यावेत, यासाठी त्यांना नवीन डिझाइनचे गणवेश मिळतील.
अद्ययावत संवाद: हाय-टेक वॉकी-टॉकी आणि डिजिटल घोषणा यंत्रणा कार्यान्वित होणार.
रेल्वे मंत्र्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, यातील अनेक कामांचे नियोजन पूर्ण झाले असून अंमलबजावणी वेगाने सुरू आहे. या बदलांमुळे आगामी काळात भारतीय रेल्वेचा चेहरामोहरा बदललेला पाहायला मिळेल.