पालघर, (प्रतिनिधी) २७ जानेवारी - पालघर जिल्ह्यातील जव्हार तालुक्यातील वाळवंडा या अतिदुर्गम गावातील एका झोपडीतून निघालेला तारपाचा आवाज आज राष्ट्रपती भवनापर्यंत पोहोचला आहे. आदिवासी संस्कृतीचा श्वास असलेल्या 'तारपा' या पारंपरिक वाद्याला सातासमुद्रापार ओळख मिळवून देणारे ज्येष्ठ कलावंत भिकल्या धिंडा यांना भारत सरकारने 'पद्मश्री' पुरस्कार जाहीर केला आहे. तळागाळात राहून आपली संस्कृती आणि परंपरा निष्ठेने जपणाऱ्या एका खऱ्या मातीच्या पुत्राचा हा सन्मान मानला जात आहे.
८० वर्षांची अविश्रांत साधना
भिकल्या धिंडा यांचे वय आज ८० वर्षांच्या पुढे आहे, मात्र तारपा वाजवतानाचा त्यांचा उत्साह आजही विशीतील तरुणाला लाजवेल असा आहे. वयाच्या अवघ्या १०-१२ व्या वर्षापासून त्यांनी हे वाद्य हाती धरले. डोंगरदऱ्यांत गुंजणारा हा आदिवासींचा सूर लुप्त होऊ नये, यासाठी त्यांनी मागील आठ दशकांपासून आपली कला जोपासली आहे. केवळ स्वतः वाजवणेच नव्हे, तर पुढच्या पिढीला हे वाद्य शिकवण्यासाठी त्यांनी आपले आयुष्य वेचले आहे.
तारपा: आदिवासी संस्कृतीची ओळख
'तारपा' हे केवळ एक वाद्य नसून ती आदिवासींच्या एकतेचे आणि आनंदाचे प्रतीक आहे. वाळवलेल्या भोपळ्यापासून तयार केलेल्या या वाद्याच्या तालावर जेव्हा शेकडो आदिवासी फेर धरतात, तेव्हा ती एक वेगळीच अनुभूती असते. भिकल्या धिंडा यांनी हीच अनुभूती केवळ महाराष्ट्रापुरती मर्यादित न ठेवता ती दिल्लीपासून जगभरातील अनेक व्यासपीठांवर नेली. त्यांच्या वादनाने अनेक परदेशी पर्यटकांनाही भुरळ घातली आहे.
दुर्गम भागातून जागतिक भरारी
जव्हारचा अतिदुर्गम भाग असलेल्या वाळवंड्यात सोयीसुविधांचा आजही अभाव आहे. अशा परिस्थितीतही आपली लोककला जिवंत ठेवण्याचे मोठे काम धिंडा यांनी केले.
* सांस्कृतिक दूत: त्यांनी अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय महोत्सवात महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व केले आहे.
* परंपरा जतन: आदिवासी समाज आणि त्यांची निसर्गाशी असलेली नाळ या कलेच्या माध्यमातून त्यांनी जगाला दाखवून दिली.
* पुरस्काराचे महत्त्व: हा सन्मान केवळ एका व्यक्तीचा नसून, ज्या वाद्याला लोक विसरत चालले होते, त्या 'तारपा' कलेचा आणि संपूर्ण आदिवासी समाजाचा गौरव आहे.
जिल्ह्यात आनंदाचे वातावरण
भिकल्या धिंडा यांना पद्मश्री जाहीर होताच पालघर आणि जव्हार परिसरात आनंदाला उधाण आले आहे. "हा आमचा आणि आमच्या संस्कृतीचा सर्वात मोठा विजय आहे," अशा भावना स्थानिक आदिवासी बांधवांनी व्यक्त केल्या आहेत. अतिशय साधे राहणीमान आणि कलेप्रती असलेली अगाध निष्ठा यामुळेच ते आज या सर्वोच्च नागरी सन्मानाचे मानकरी ठरले आहेत.
"मी हा पुरस्कार माझ्या पूर्वजांना आणि माझ्या समाजाला समर्पित करतो. जोपर्यंत श्वास आहे, तोपर्यंत माझा तारपा वाजत राहील."
— भिकल्या धिंडा (पद्मश्री पुरस्कारावर प्रतिक्रिया)
