मुंबई, (प्रतिनिधी) १२ जुलै - संरक्षण क्षेत्रातील 'आत्मनिर्भर भारता'चे आणखी एक शक्तिशाली प्रतीक असलेली स्वदेशी बनावटीची अत्याधुनिक विनाशिका युद्धनौका 'आयएनएस महेंद्रगिरी' (INS Mahendragiri) ११ जुलै २०२६ रोजी अधिकृतपणे भारतीय नौदलाच्या पूर्व ताफ्यात दाखल झाली. आंध्रप्रदेशच्या विशाखापट्टणम येथे संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या एका शानदार समारंभात ही युद्धनौका नौदलाला समर्पित करण्यात आली. ही आघाडीची युद्धनौका भारताच्या सागरी सुरक्षेला एका नव्या उंचीवर नेणारी ठरेल, असा विश्वास यावेळी व्यक्त करण्यात आला.
दीड वर्षात ६ युद्धनौका ताफ्यात; जहाजबांधणीत नवा विक्रम
'आयएनएस महेंद्रगिरी' ही भारताच्या '१७-अ' (Project 17A) या विनाशिका फ्रिगेट श्रेणीतील भारतीय नौदलात समाविष्ट होणारी गेल्या दीड वर्षातील सहावी युद्धनौका आहे. या श्रेणीतील पहिली युद्धनौका 'आयएनएस निलगिरी' जानेवारी २०२५ मध्ये नौदलात दाखल झाली होती. त्यानंतर उदयगिरी, हिमगिरी, तारागिरी आणि दुनागिरी या युद्धनौकांनंतर आता 'महेंद्रगिरी' नौदलाच्या सेवेत रुजू झाली आहे. भारतीय नौदलाच्या युद्धनौका संरचना विभागाने (Warship Design Bureau) या जहाजाची संरचना केली असून, मुंबईच्या माझगाव डॉक शिपबिल्डर्स लिमिटेड (MDL) येथे तिची उभारणी करण्यात आली आहे.
७५% स्वदेशी तंत्रज्ञान आणि अद्भूत लढाऊ क्षमता
'मेक इन इंडिया'चा उत्कृष्ट नमुना असलेल्या या युद्धनौकेच्या बनावटीत तब्बल ७५ टक्के स्वदेशी साहित्य आणि उपकरणे वापरण्यात आली आहेत. ६,६७० टन वजनाची ही युद्धनौका २८ नॉट्स (सागरी मैल) या अतिवेगाने प्रवास करण्यास सक्षम आहे. ही युद्धनौका हवाई, जमिनीवरचे आणि पाण्यातून होणाऱ्या तिन्ही प्रकारच्या हल्ल्यांना चोख प्रत्युत्तर देण्यास सक्षम आहे.
'ब्रह्मोस' क्षेपणास्त्राने सुसज्ज
'आयएनएस महेंद्रगिरी'ची मारक क्षमता अत्यंत विध्वंसक आहे. या युद्धनौकेवरून 'ब्रह्मोस' हे पृष्ठभागावरून पृष्ठभागावर मारा करणारे अतिवेगवान (सुपरसॉनिक) क्षेपणास्त्र डागता येणार आहे. याशिवाय, दूरवरच्या हवाई धोक्यांचा वेध घेणारे बहुउद्देशीय रडार, मध्यम पल्ल्याची आकाशात मारा करणारी क्षेपणास्त्रे, स्वदेशी रॉकेट लाँचर, टॉर्पेडो प्रक्षेपक, एकात्मिक पाणबुडीविरोधी संरक्षण प्रणाली आणि अत्याधुनिक इलेक्ट्रॉनिक युद्धप्रणालीने (Electronic Warfare System) ही युद्धनौका सुसज्ज आहे. तसेच यावर बहुउद्देशीय हेलिकॉप्टर तैनात करण्याची सुविधाही उपलब्ध आहे.
"सागरी सुरक्षा आणि आर्थिक प्रगती परस्परांशी निगडीत आहेत. महासागरे केवळ सुरक्षेसाठीच नाही, तर आंतरराष्ट्रीय व्यापार, पुरवठा साखळ्या आणि ऊर्जा सुरक्षेसाठी महत्त्वाचे आहेत. 'आयएनएस महेंद्रगिरी'मुळे हिंद महासागर क्षेत्रात भारताचे अस्तित्व अधिक मजबूत होईल आणि आपल्या सागरी हितसंबंधांचे प्रभावी संरक्षण होईल."
— राजनाथ सिंह, संरक्षणमंत्री
आर्थिक हितसंबंधांचे रक्षण आणि ऑपरेशन ऊर्जा सुरक्षा
पश्चिम आशियातील चालू असलेल्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर भारतीय नौदलाच्या भूमिकेचे संरक्षणमंत्र्यांनी विशेष कौतुक केले. 'ऑपरेशन ऊर्जा सुरक्षा' अंतर्गत भारतीय नौदलाने ९,००० कोटी रुपयांहून अधिक मूल्याचा अत्यावश्यक माल वाहून नेणाऱ्या १८ व्यापारी जहाजांना यशस्वी संरक्षण प्रदान केले, अशी माहिती त्यांनी दिली. नौदल केवळ लढाऊ दल नसून देशाच्या आर्थिक सुरक्षिततेचा मोठा कणा आहे, असे ते म्हणाले.
'आयएनएस महेंद्रगिरी'ची वैशिष्ट्ये:
नामकरण: भारताच्या पूर्व घाटातील 'महेंद्रगिरी' पर्वतावरून हे नाव देण्यात आले आहे, जे सामर्थ्य आणि दृढतेचे प्रतीक आहे.
बोधवाक्य: 'सामर्थ्यवान, भव्य, अतुलनीय'
एमएसएमईचे योगदान: या युद्धनौकेच्या उभारणीत देशातील २०० हून अधिक सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांनी (MSMEs) सहभाग घेतला आहे.
बहुउद्देशीय भूमिका: लढाऊ मोहिमांव्यतिरिक्त सागरी टेहळणी, सागरी प्रतिबंधात्मक कारवाया, मानवतावादी मदत आणि आपत्ती निवारण (HADR) कार्यांसाठी ही युद्धनौका पूर्णपणे सज्ज आहे.
