पुणे, (प्रतिनिधी) २५ मे - "हिंदू हा धर्म नाही आणि भारतात हिंदू धर्माला अधिकृत मान्यता नाही. त्यामुळे केंद्र सरकारने सुरू केलेल्या जनगणनेमध्ये धर्माच्या रकान्यात (कॉलममध्ये) लिंगायत बांधवांनी केवळ 'लिंगायत धर्म' असेच नमूद करावे, तिथे 'हिंदू' लिहू नका," असे खळबळजनक आणि वादग्रस्त आवाहन बंगळूर धर्मपीठाचे मठाधिपती जनबसवनंद स्वामी यांनी केले आहे. त्यांच्या या वक्तव्यामुळे धार्मिक आणि राजकीय वर्तुळात नव्या वादाला तोंड फुटण्याची शक्यता आहे.
वैदिक आणि सनातन म्हणजेच हिंदू?
मठाधिपती जनबसवनंद स्वामी यांनी आपल्या वक्तव्याचे समर्थन करताना सांगितले की, "वैदिक धर्माला आणि सनातन धर्माला 'हिंदू' म्हटले जाते, त्यामुळे हिंदू हा स्वतंत्र धर्म नाही." भारतात कायद्यानुसार किंवा घटनात्मकरित्या हिंदू धर्माला ज्या पद्धतीने पाहिले जाते, त्यापेक्षा लिंगायत पंथाची/धर्माची विचारधारा आणि तत्त्वज्ञान वेगळे असल्याचा दावा त्यांनी केला आहे. म्हणूनच आगामी जनगणनेच्या प्रक्रियेत लिंगायत समाजाने आपली स्वतंत्र ओळख नोंदवावी, असा आग्रह त्यांनी धरला आहे.
काय आहे 'स्वतंत्र लिंगायत धर्म' वाद?
लिंगायत समाजाला स्वतंत्र धर्माचा दर्जा मिळावा, ही मागणी अनेक वर्षांपासून प्रलंबित आहे. या वादाची मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
विचारधारेतील भिन्नता: लिंगायत समाज हा १२ व्या शतकातील समाजसुधारक महात्मा बसवेश्वर (बसवण्णा) यांच्या विचारांवर आणि तत्त्वांवर चालतो. ते वैदिक परंपरा, वर्णव्यवस्था आणि मूर्तीपूजेला मानत नाहीत.
कायदेशीर स्थान: सध्या भारतीय संविधानाच्या आणि जनगणनेच्या नियमांनुसार लिंगायत समाजाचा समावेश हिंदू धर्मांतर्गत (हिंदू कोड बिल) केला जातो.
मागणीचा इतिहास: यापूर्वी कर्नाटक सरकारने लिंगायत समाजाला धार्मिक अल्पसंख्याकाचा दर्जा देण्याची शिफारस केंद्र सरकारकडे केली होती, मात्र केंद्र सरकारने ती फेटाळली होती.
जनगणनेच्या पार्श्वभूमीवर राजकीय व सामाजिक पडसाद
केंद्राच्या आगामी जनगणनेमध्ये प्रत्येक समाज आपली लोकसंख्या आणि स्वतंत्र अस्तित्व दाखवण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. अशा काळात जनबसवनंद स्वामी यांनी थेट "हिंदू हा धर्मच नाही" असे विधान केल्यामुळे सनातन आणि वैदिक धर्माच्या समर्थकांकडून यावर तीव्र आक्षेप घेतला जाण्याची शक्यता आहे. या विधानाचे आगामी काळात दक्षिणेतील राज्यांसह महाराष्ट्रातील लिंगायत बहुल भागात काय पडसाद उमटतात, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.