नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) १८ मे - अमेरिका आणि इराणमधील वाढता संघर्ष, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील नाकेबंदी आणि रशियन तेलावरील अमेरिकेने दिलेली तात्पुरती सूट वाढवण्यास लावलेला नकार यामुळे जागतिक तेल बाजारात प्रचंड खळबळ उडाली आहे. या आंतरराष्ट्रीय घडामोडींमुळे भारतासह जगभरात पेट्रोल-डिझेलचे दर गगनाला भिडण्याची शक्यता असून, महागाईचे मोठे संकट उभे ठाकले आहे.
दुसरीकडे, या वाढत्या जागतिक अस्थिरतेवर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे. "कोरोना महामारी आणि त्यानंतर सुरू झालेली युद्धे यामुळे गेल्या अनेक दशकांतील विकास धोक्यात आला असून, जगातील मोठी लोकसंख्या पुन्हा गरिबीच्या खाईत लोटली जाण्याची भीती आहे," असा गंभीर इशारा पंतप्रधानांनी नेदरलँड्समधील 'द हेग' येथे भारतीय समुदायाला संबोधित करताना दिला.
ट्रम्प प्रशासनाचा भारताला मोठा धक्का; रशियन तेलावरील सूट रद्द
रशिया-युक्रेन युद्धानंतर अमेरिका आणि युरोपीय देशांनी रशियावर कडक निर्बंध लादले होते. मात्र, मार्च २०२६ मध्ये इराण युद्ध भडकल्याने आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्याने जागतिक बाजारात तेलाचा तीव्र तुटवडा निर्माण झाला होता. या संकट काळात डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनाने रशियन तेल खरेदीवर दिलेली अस्थायी (तात्पुरती) सूट १६ मे पर्यंत वाढवली होती.
मात्र, रशिया या पैशांचा वापर युक्रेनविरुद्धच्या युद्धात करत असल्याचा दावा करत युरोपीय देशांनी अमेरिकेवर प्रचंड दबाव आणला होता. या दबावासमोर झुकत ट्रम्प प्रशासनाने ही सूट पुढे वाढवण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. अमेरिकेच्या या निर्णयामुळे भारताला मोठा धक्का बसला असून, जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाचा पुरवठा विस्कळीत होऊन इंधनाचे दर प्रचंड वाढण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
भारताची रशियावरील अवलंबित्व वाढली होती
आखाती देशांतील तणावामुळे भारताने रशियाकडून तेल खरेदी मोठ्या प्रमाणावर वाढवली होती. मार्च २०२६ मध्ये भारताने प्रतिदिन ४.५ दशलक्ष बॅरल तेल आयात केले, ज्यामध्ये तब्बल ५० टक्के वाटा एकट्या रशियाचा होता. एप्रिलमध्येही भारताने रशियाकडून सर्वाधिक तेल खरेदी केली, मात्र ती मार्चच्या तुलनेत २० टक्क्यांनी कमी होती. आता अमेरिकेच्या निर्बंधांमुळे भारताला पर्यायी मार्गांचा विचार करावा लागणार आहे.
'द हेग'मधून पंतप्रधान मोदींचा जागतिक ऊर्जा संकटावर निशाणा
नेदरलँड्स दौऱ्यावर असलेल्या पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी जागतिक स्तरावरील ऊर्जा सुरक्षेच्या प्रश्नावर जगाचे लक्ष वेधले. ते म्हणाले,
"आज मानवतेसमोर अनेक मोठी आव्हाने आहेत. आधी कोरोना संकट आले, त्यानंतर युद्धे सुरू झाली आणि आता ऊर्जा संकट उभे ठाकले आहे. पश्चिम आशियातील संघर्ष आणि कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे जगातील अनेक अर्थव्यवस्थांवर मोठा ताण आला आहे. जर ही परिस्थिती लवकर सुधारली नाही, तर गेल्या काही दशकांत जगाने केलेली प्रगती नष्ट होऊ शकते."
संकटाच्या काळातही भारताची 'इन्व्होहेन पॉवर' आणि आर्थिक झेप
जागतिक मंदी आणि युद्धाच्या छायेतही भारताने तंत्रज्ञान आणि उत्पादनाच्या क्षेत्रात घेतलेल्या भरारीचे कौतुक पंतप्रधानांनी केले. भारताच्या प्रगतीचा पाढा वाचताना त्यांनी खालील प्रमुख मुद्दे मांडले:
मोबाईल उत्पादनात जगात दुसरा क्रमांक: एकेकाळी मोबाईल आयात करणारा भारत आज जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा मोबाईल उत्पादक देश बनला आहे. भारताचे 'डिजिटल पब्लिक इन्फ्रास्ट्रक्चर' (DPI) आज जगभरात चर्चेचा विषय आहे.
स्टार्टअप्सचा महापूर: १२ वर्षांपूर्वी देशात ५०० पेक्षा कमी स्टार्टअप्स होते, आज ही संख्या २ लाखांच्या पार गेली आहे. तसेच २०१४ मधील ४ युनिकॉर्न कंपन्यांच्या तुलनेत आज भारतात सुमारे १२५ युनिकॉर्न कंपन्या कार्यरत आहेत.
सेमीकंडक्टर मिशनमध्ये मोठी झेप: भारत चिप मॅन्युफॅक्चरिंगच्या क्षेत्रात आत्मनिर्भर होत असून, देशात १२ सेमीकंडक्टर प्रकल्पांवर काम सुरू आहे. यातील दोन प्रकल्पांमध्ये प्रत्यक्ष उत्पादनही सुरू झाले आहे. 'डिझाईन इन इंडिया, मेड इन इंडिया' या संकल्पनेतून भारत जागतिक चिप मार्केटमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावणार आहे.
"आजचा भारतीय तरुण केवळ बदल पाहत नाही, तर त्याला सर्वोत्तम आणि सर्वात वेगवान प्रगती हवी आहे. तरुणांच्या याच आकांक्षा देशाच्या अमर्याद क्षमतेची साक्ष देतात," अशा शब्दांत पंतप्रधानांनी तरुणाईचा गौरव केला.