नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) ९ फेब्रुवारी - शहरांमधील घरांच्या वाढत्या किमती आणि वाढते शहरीकरण यामुळे घरमालक आणि भाडेकरू यांच्यातील वादाच्या घटनांमध्ये मोठी वाढ झाली आहे. अनेकदा घर रिकामे करणे किंवा भाड्याच्या रकमेवरून होणारे हे वाद न्यायालयात वर्षानुवर्षे रेंगाळतात. या पार्श्वभूमीवर, सर्वोच्च न्यायालयाने (Supreme Court) एक अत्यंत महत्त्वाचा निकाल दिला असून, दोन्ही पक्षांसाठी स्पष्ट नियमावली समोर ठेवली आहे. यामुळे आता घरमालक आणि भाडेकरू या दोघांनाही मोठा दिलासा मिळणार आहे.
काय आहे सर्वोच्च न्यायालयाचा महत्त्वाचा निर्णय?
सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की, मालमत्तेचा मालक असणे आणि ती भाड्याने देणे यामध्ये पारदर्शकता असणे आवश्यक आहे. न्यायालयाने दिलेल्या निर्णयातील महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:
भाडेकरार (Rent Agreement) अनिवार्य: केवळ तोंडी आश्वासनावर घर भाड्याने देणे आता महागात पडू शकते. लेखी आणि नोंदणीकृत भाडेकरार असणे कायदेशीरदृष्ट्या बंधनकारक आहे.
घर रिकामे करण्याबाबत स्पष्टता: जर भाडेकरूने भाडे देण्यास वारंवार उशीर केला किंवा करार संपल्यानंतरही घर रिकामे करण्यास नकार दिला, तर घरमालकाला कायदेशीर प्रक्रियेद्वारे ताबा मिळवण्याचा पूर्ण अधिकार आहे.
मूलभूत सुविधांचा हक्क: घरमालक भाडेकरूचे पाणी किंवा वीज कनेक्शन कापून त्याला घर सोडण्यास भाग पाडू शकत नाही. असा छळ केल्यास घरमालकावर कारवाई होऊ शकते.
मुदत संपण्यापूर्वी हकालपट्टी नाही: जर भाडेकरू करारातील सर्व अटी पाळत असेल आणि वेळेवर भाडे भरत असेल, तर घरमालक त्याला मुदत संपण्यापूर्वी विनाकारण घर सोडण्यास सांगू शकत नाही.
वादावर तोडगा काढणारा 'फॉर्म्युला'
न्यायालयाने नमूद केले की, अनेकदा भाडेकरू वर्षानुवर्षे जुन्याच भाड्यात राहतात. अशा वेळी 'बाजारभावानुसार भाडे' देणे हा मध्यममार्ग असू शकतो. जर घरमालकाला घर स्वतःच्या वापरासाठी हवे असेल आणि तसे पुरावे असतील, तर न्यायालय घरमालकाच्या बाजूने निकाल देण्यास प्राधान्य देईल.
घरमालकांनी भाडेकरूची 'पोलीस पडताळणी' (Police Verification) करणे आणि भाडेकरूंनी भाड्याच्या पावत्या सांभाळून ठेवणे, हे भविष्यातील वाद टाळण्यासाठी अत्यंत आवश्यक आहे.
या निर्णयामुळे घरांच्या भाड्यावरून होणाऱ्या गुंतागुंतीच्या प्रक्रियेला आता एक शिस्त लागणार आहे. "मालकी हक्क" आणि "राहण्याचा हक्क" या दोन्हीमध्ये संतुलन राखण्याचा प्रयत्न सर्वोच्च न्यायालयाने या निकालाद्वारे केला आहे.
