मुंबई, (प्रतिनिधी) ३० जानेवारी - तंत्रज्ञान क्षेत्रातील जगातील सर्वात शक्तिशाली मानल्या जाणाऱ्या मेटा, स्नॅप, टिकटॉक आणि यूट्यूब या कंपन्यांविरुद्ध अमेरिकेत आजपासून एक अभूतपूर्व न्यायालयीन लढा सुरू झाला आहे. मुलांच्या आणि तरुणांच्या मानसिक आरोग्याशी खेळल्याचा आरोप करत, सुमारे १,६०० फिर्यादींनी या कंपन्यांना न्यायालयात खेचले आहे. यात ३५० हून अधिक कुटुंबे आणि २५० शालेय जिल्ह्यांचा समावेश असून, लॉस एंजेलिसच्या सुपीरियर कोर्टात या ऐतिहासिक खटल्याची सुनावणी आजपासून जाहीररीत्या सुरू होत आहे.
'जाणीवपूर्वक व्यसन लावल्याचा' गंभीर आरोप
या खटल्यातील मुख्य मुद्दा सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सची 'रचना' (Design) हा आहे. कंपन्यांनी आपली उत्पादने जाणीवपूर्वक अशा प्रकारे तयार केली आहेत की मुलांना त्याचे व्यसन लागावे, असा दावा फिर्यादींनी केला आहे. "या प्लॅटफॉर्म्समुळे मुलांमध्ये नैराश्य (Depression), खाण्याचे विकार (Eating Disorders) आणि स्वतःला इजा करून घेण्याची प्रवृत्ती वाढली आहे," असे खटल्यात नमूद करण्यात आले आहे.
खटल्यातील महत्त्वाचे मुद्दे:
फिर्यादींची संख्या: ३५० हून अधिक कुटुंबे आणि २५० शालेय जिल्हे.
प्रतिवादी कंपन्या: मेटा (फेसबुक/इन्स्टाग्राम), स्नॅप (स्नॅपचॅट), टिकटॉक आणि यूट्यूब.
प्रमुख आरोप: नफ्यासाठी मुलांच्या मानसिक आरोग्याकडे दुर्लक्ष करणे आणि व्यसनाधीन अल्गोरिदमचा वापर करणे.
सार्वजनिक सुनावणी: या खटल्याचे गांभीर्य ओळखून याचे कामकाज सार्वजनिकरीत्या प्रसारित केले जाणार आहे.
शाळांचा सहभाग का?
शालेय जिल्ह्यांनी या लढ्यात उडी घेण्याचे कारण म्हणजे, सोशल मीडियाच्या अतिवापरामुळे विद्यार्थ्यांच्या वर्तणुकीत होणारे बदल आणि त्याचा शैक्षणिक गुणवत्तेवर होणारा परिणाम. शाळांना आता विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्यासाठी अतिरिक्त संसाधने खर्च करावी लागत आहेत, ज्याची जबाबदारी या टेक कंपन्यांनी घ्यावी, अशी त्यांची मागणी आहे.
टेक विश्वाचे लक्ष न्यायालयाकडे
हा खटला केवळ नुकसानभरपाईसाठी नसून, भविष्यात सोशल मीडिया कंपन्यांच्या कामकाजाच्या पद्धतीत बदल घडवून आणण्यासाठी मैलाचा दगड ठरू शकतो. जर फिर्यादींना हे आरोप सिद्ध करता आले, तर या कंपन्यांना त्यांच्या अल्गोरिदममध्ये मूलभूत बदल करावे लागतील.
"ही केवळ कायदेशीर लढाई नसून, आपल्या पुढच्या पिढीला डिजिटल व्यसनाच्या विळख्यातून बाहेर काढण्यासाठी पुकारलेले आंदोलन आहे."
— कायदेतज्ज्ञांचे मत
