मुंबई, (प्रतिनिधी) १८ ऑक्टोबर - महाराष्ट्राचे माजी उपमुख्यमंत्री अजित पवार आणि इतर चौघांचा बारामती विमान अपघातात मृत्यू झाल्यानंतर, या अपघातासाठी कारणीभूत ठरलेल्या 'VSR व्हेंचर्स प्रायव्हेट लिमिटेड' (VSR Ventures Pvt Ltd) या खाजगी चार्टर्ड विमान कंपनीच्या सुरक्षेबाबत धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. विमानांची देखभाल आणि वैमानिकांच्या (पायलट) प्रशिक्षणातील गंभीर त्रुटींमुळे यापूर्वी २०२३ मध्येही या कंपनीचे विमान मुंबई विमानतळावर कोसळले होते, असा स्पष्ट ठपका विमान अपघात तपास संस्थेने (AAIB) आपल्या ताज्या अहवालात ठेवला आहे.
एवढेच नव्हे, तर नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाने (DGCA) केलेल्या ऑडिट आणि देखरेखीत VSR व्हेंचर्स कंपनीचे हे गंभीर दोष शोधण्यात अपयश आले, असा थेट ठपका ठेवत AAIB ने देशातील विमान वाहतूक नियंत्रक संस्था DGCA च्या कामकाजावरही गंभीर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे.
२०२३ च्या मुंबई विमान अपघाताची चौकशी अन् पोलखोल
१४ सप्टेंबर २०२३ रोजी विशाखापट्टणम येथून मुंबईला येणारे VSR व्हेंचर्सचे 'लियरजेट ४५' (Learjet 45XR) विमान मुंबई विमानतळावर उतरताना भीषण अपघाताचा बळी ठरले होते. त्या विमानात २ वैमानिक आणि ६ प्रवासी असे एकूण ८ जण सवार होते आणि हे सर्वजण गंभीर जखमी झाले होते.
AAIB च्या अंतिम चौकशी अहवालानुसार, या अपघातामागे वैमानिकांची चूक आणि कंपनीच्या नियमांचे उल्लंघन कारणीभूत होते:
* अस्थिर लँडिंग (Unstabilised Approach): खराब हवामान आणि सोसाट्याचा वारा असतानाही वैमानिकांनी सुरक्षित नियमांचे पालन न करता घाईघाईत लँडिंग करण्याचा प्रयत्न केला.
* SOP चे उल्लंघन: प्रमाण कार्यपद्धतीचे (SOP) पालन न करता वैमानिकांनी विमान हाताळल्याने नियंत्रण सुटले आणि अपघात घडला.
* मुंबई विमानतळावरील वेळेचे बंधन: मुंबई विमानतळावर लँडिंगसाठी मिळालेल्या मर्यादित वेळेतच (Slot Time) उतरण्याच्या दबावापोटी वैमानिकांनी लँडिंग रद्द करून 'गो-अराउंड' (Go-Around) घेण्याचे टाळले.
पायलट ट्रेनिंग आणि मेंटेनन्स नोंदींमध्ये प्रचंड त्रुटी
AAIB च्या चौकशीत VSR व्हेंचर्सच्या कार्यपद्धतीतील गंभीर निष्काळजीपणा चव्हाट्यावर आला आहे:
१. वैमानिकांचे अपुरे प्रशिक्षण: कंपनीच्या वैमानिकांना दिलेल्या सिम्युलेटर प्रशिक्षण आणि आपत्कालीन परिस्थिती हाताळण्याच्या (Emergency Stall Recovery) प्रशिक्षणात मोठ्या त्रुटी आढळल्या.
२. मेंटेनन्सच्या अपुऱ्या नोंदी: विमानांची दुरुस्ती आणि देखभालीच्या (Maintenance Record-Keeping) नोंदी ठेवण्यात गंभीर गोंधळ आणि अनियमितता असल्याचे तपासात उघड झाले.
३. कंपनीचे अंतर्गत ऑडिट कुचकामी: कंपनीची स्वतःची अंतर्गत सुरक्षा प्रणाली (Internal Audit) केवळ कागदावरच मर्यादित असल्याचे निष्पन्न झाले.
DGCA च्या नाकाखाली निष्काळजीपणा; सुरक्षेवर प्रश्नचिन्ह!
या अहवालात सर्वात मोठा फटका DGCA ला बसला आहे. देशातील विमान वाहतुकीच्या सुरक्षेची जबाबदारी असलेल्या DGCA च्या नियमित 'ऑडिट आणि सर्व्हिलन्स' तपासणीत VSR व्हेंचर्समधील हे जीवघेणे दोष का पकडले गेले नाहीत? असा थेट सवाल AAIB ने केला आहे.
AAIB च्या मुख्य शिफारशी:
* वैमानिक प्रशिक्षणाची तातडीची तपासणी: DGCA ने भारतातील सर्व खाजगी व बिगर-वेळापत्रक (Non-Scheduled/General Aviation) विमान कंपन्यांच्या सर्व वैमानिकांच्या सिम्युलेटर ट्रेनिंग रेकॉर्डची 'वन-टाईम' कसून तपासणी करावी.
* कडक नियमावली: लँडिंग सुरक्षित वाटत नसेल तर वैमानिकांवर लँडिंगचा दबाव न आणता 'गो-अराउंड' घेण्याचे सक्तीचे नियम बनवण्यात यावेत.
* DGCA ची ऑडिट पद्धत सुधारावी: केवळ कागदोपत्री ऑडिट न करता प्रत्यक्षात विमानांची स्थिती आणि ट्रेनिंगची पुनरतपासणी केली जावी.
बारामती अपघातानंतर सुरक्षेचा मुद्दा पुन्हा तापला
२८ जानेवारी २०२६ रोजी बारामती येथे VSR व्हेंचर्सच्या विमानाचा भीषण अपघात होऊन महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्यासह ५ जणांचा करुण अंत झाला होता. त्या अपघातानंतर DGCA ने VSR च्या विमानांवर बंदी घातली होती. आता २०२३ च्या अपघाताचा हा चौकशी अहवाल समोर आल्यामुळे खाजगी चार्टर्ड विमानांच्या सुरक्षेबाबत आणि DGCA च्या दुर्लक्षाबाबत देशभरात संतापाची लाट पसरली आहे.