मुंबई, (प्रतिनिधी) १७ ऑक्टोबर - शेअर बाजारात कृत्रिमरीत्या भाव फुगवून (Share Price Manipulation) सामान्य व अल्प-गुंतवणूकदारांची फसवणूक केल्याप्रकरणी सक्तवसुली संचालनालयाने (ED) धडक कारवाई केली आहे. अंमलबजावणी संचालनालयाच्या मुंबई झोनल ऑफिसने धनशोधन प्रतिबंधक कायद्यांतर्गत (PMLA, 2002) मुंबई आणि नाशिकसह गुजरातमधील चार मोठ्या शहरांमध्ये एकाच वेळी छापेमारी केली आहे. या कारवाईमुळे शेअर बाजार वर्तुळात मोठी खळबळ उडाली आहे.
६ शहरांमधील २९ ठिकाणी छापे
प्रवर्तन संचालनालयाच्या (ED) सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, 'R M Drip and Sprinklers Systems Limited' आणि 'R and B Denims Limited' या दोन सूचीबद्ध (listed) कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये झालेल्या कथित आर्थिक गैरव्यवहाराच्या संदर्भात ही कारवाई करण्यात आली आहे.
या प्रकरणाच्या तपासाचा भाग म्हणून महाराष्ट्रातील मुंबई आणि नाशिक तसेच गुजरात राज्यातील अहमदाबाद, गांधीनगर, सुरत आणि भावनगर अशा एकूण ६ शहरांमधील तब्बल २९ वेगवेगळ्या ठिकाणांवर (कार्यालये आणि निवासस्थाने) एकाच वेळी छापे मारण्यात आले. या छापेमारीदरम्यान ED च्या पथकाने मोठ्या प्रमाणावर संशयास्पद कागदपत्रे, डिजिटल उपकरणे (मोबाईल, लॅपटॉप), शेअर व्यवहारांच्या नोंदी आणि मालमत्तेची कागदपत्रे जप्त केली आहेत.
कसा रचला गेला होता गैरव्यवहाराचा कट?
ईडीच्या प्राथमिक तपासात उघडकीस आले आहे की, या दोन्ही कंपन्यांनी एप्रिल २०२३ ते मार्च २०२४ या कालावधीत काही ठराविक आणि निवडक व्यक्ती तसेच संस्थांना (Entities) ३.५ कोटींहून अधिक शेअर्स आणि कन्व्हर्टेबल वॉरंट्सचे (Convertible Warrants) अवाजवी वाटप केले होते.
या शेअर्सचे भाव कृत्रिमरीत्या वाढवण्यासाठी भामट्यांनी सोशल मीडियाचा प्रभावी वापर केला. 'मल्टीबॅगर स्टॉक्स' (Multibagger Stocks) यांसारख्या विविध आकर्षक नावांचे व्हॉट्सॲप ग्रुप तयार करून त्या माध्यमातून बनावट व प्रलोभन दाखवणाऱ्या टिप्स प्रसारित करण्यात आल्या. या ग्रुप्सवर या शेअर्समध्ये गुंतवणूक केल्यास अल्पावधीत तगडा परतावा मिळेल, असा प्रचार करण्यात आला.
असे जाळ्यात ओढले गेले १ लाखांहून अधिक गुंतवणूकदार
व्हॉट्सॲप ग्रुप्सवरील खोट्या आणि भुरळ पाडणाऱ्या संदेशांमुळे सामान्य नागरिक व किरकोळ गुंतवणूकदार या बनावट ट्रॅपमध्ये अडकले. परिणामी, या कंपन्यांच्या शेअर्सची खरेदी करणाऱ्यांची संख्या जेमतेम ३,४०० वरून थेट १ लाखाहून अधिक वर पोहोचली. गुंतवणूकदारांनी मोठ्या अपेक्षेने या शेअर्समध्ये आपली कष्टाची कमाई गुंतवली.
मात्र, हा संपूर्ण खेळ पूर्वनियोजित होता. शेअर्सचे भाव हवेत फुगवल्यानंतर, अचानक २५ फेब्रुवारी रोजी हे सर्व व्हॉट्सॲप ग्रुप्स डिलीट करण्यात आले. ग्रुप्स बंद पडताच आणि सत्य बाहेर येताच या दोन्ही कंपन्यांच्या शेअर्सना सलग लोअर सर्किट लागले. अवघ्या काही दिवसांतच या शेअर्सच्या किमती तब्बल ७० टक्क्यांनी कोसळल्या.
अल्प-गुंतवणूकदारांचे मोठे आर्थिक नुकसान
शेअर्सचे बाजारमूल्य अचानक मातीमोल झाल्यामुळे १ लाखांहून अधिक लहान व किरकोळ गुंतवणूकदारांचे कोट्यवधी रुपयांचे नुकसान झाले. या आर्थिक फसवणुकीमुळे अनेकसामान्य कुटुंबांचे कंबरडे मोडले आहे. सोशल मीडियाच्या माध्यमातून अशा प्रकारे शेअर बाजारात कसे फसवणुकीचे जाळे पसरवले जाते, याचे हे एक मोठे उदाहरण समोर आले आहे.
सध्या जप्त करण्यात आलेल्या डिजिटल उपकरणांची आणि कागदपत्रांची कसून छाननी सुरू असून, यामागे आणखी कोणकोण मोठे मासे आहेत, याचा शोध केंद्रीय तपास यंत्रणा घेत आहे. या प्रकरणाचा पुढील तपास वेगाने सुरू असून आगामी काळात आणखी काही मोठे कायदेशीर कारवाईचे बडगे उगारले जाण्याची दाट शक्यता वर्तवली जात आहे.