मुंबई, (प्रतिनिधी) १७ ऑक्टोबर - सोशल मीडिया आणि विविध ऑनलाईन प्लॅटफॉर्मवर लहान मुलांवरील लैंगिक शोषणाचे (Child Sexual Abuse Material - CSAM) आक्षेपार्ह व्हिडिओ प्रसारित केल्याप्रकरणी नाशिक सायबर पोलिसांनी अत्यंत कठोर पाऊल उचलले आहे. याप्रकरणी तब्बल २३ सोशल मीडिया प्रोफाईल धारक आणि मोबाईल वापरकर्त्यांविरोधात गुन्हे दाखल करण्यात आले आहेत. केंद्र सरकारच्या थेट निर्देशानंतर ही कारवाई करण्यात आल्याने खळबळ उडाली आहे.
नाशिक सायबर पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ११ नोव्हेंबर २०२४ ते २७ जुलै २०२६ या कालावधीत सोशल मीडियाच्या माध्यमातून हे गंभीर गुन्हे घडल्याचे तपासात समोर आले आहे. ऑनलाईन प्लॅटफॉर्मवर बाल शोषणाशी संबंधित व्हिडिओ आढळल्यानंतर केंद्र सरकारने यावर तातडीने कारवाई करण्याचे आदेश दिले होते.
आयपी ॲड्रेस नाशिक जिल्ह्यातील; महाराष्ट्र सायबरच्या सूचनेनंतर गुन्हा
केंद्र सरकारच्या सूचनेनुसार सुरुवातीला प्राथमिक चौकशी करण्यात आली। तपासादरम्यान ज्या सोशल मीडिया प्रोफाईलवरून हे व्हिडिओ शेअर किंवा अपलोड करण्यात आले होते, त्यांचे 'इंटरनेट प्रोटोकॉल' (IP) ॲड्रेस नाशिक जिल्ह्याशी संबंधित असल्याचे स्पष्ट झाले.
या प्रकरणाचे गांभीर्य ओळखून हे प्रकरण महाराष्ट्र सायबर पोलिसांकडे वर्ग करण्यात आले. त्यानंतर महाराष्ट्र सायबरच्या मार्गदर्शनाखाली नाशिक सायबर पोलीस ठाण्यात संबंधित सोशल मीडिया खातेदारांविरोधात अधिकृत प्रथम खबर अहवाल (FIR) नोंदवण्यात आला.
फेसबुक, इन्स्टाग्रामचा वापर; विविध गंभीर कलमांखाली गुन्हे
दाखल एफआयआरनुसार, संशयितांनी फेसबुक, इन्स्टाग्राम आणि इतर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मचा वापर करून मुलांवरील लैंगिक शोषणाचे इलेक्ट्रॉनिक स्वरूपातील व्हिडिओ प्रसारित केले. याप्रकरणी पोलिसांनी:
भारतीय न्याय संहिता (BNS) चे कलम २९४,
माहिती तंत्रज्ञान कायदा (IT Act), २००० चे कलम ६७ (बी), आणि
बाल लैंगिक अत्याचार प्रतिबंधक कायदा (पोक्सो - POCSO Act), २०१२ चे कलम १५ अन्वये गुन्हे दाखल केले आहेत।
मोठ्या रॅकेटची शक्यता; डार्क वेब आणि व्हीपीएनमुळे तपासात अडचणी
पोलीस आता या सोशल मीडिया खात्यांमागील मूळ व्यक्तींचा शोध घेत आहेत. हे व्हिडिओ प्रसारित करण्यामागे केवळ वैयक्तिक कृत्य आहे की, यामागे बाल तस्करांचे किंवा ऑनलाईन पैशांच्या वसुलीसाठी (extortion) चालवले जाणारे एखादे संघटित नेटवर्क किंवा पेईड ग्रुप्स कार्यरत आहेत, या दिशेनेही तपास सुरू आहे.
तपासासाठी पोलीस खाजगी सायबर तज्ज्ञांची मदत घेत आहेत। मात्र, आरोपींचा शोध घेणे हे पोलिसांसाठी मोठे आव्हान ठरत आहे. अनेक युजर्स आपली ऑनलाईन ओळख लपवण्यासाठी व्हर्च्युअल प्रायव्हेट नेटवर्क (VPN), डार्क वेब (Dark Web) आणि सार्वजनिक विनामूल्य वाय-फाय (Wi-Fi) चा वापर करत असल्याचे एका वरिष्ठ पोलीस अधिकाऱ्याने सांगितले.
वरिष्ठ पोलीस अधिकाऱ्याने दिलेल्या माहितीनुसार, "जोपर्यंत आरोपींना अटक केली जात नाही आणि तपासात ठोस पुरावे हाती येत नाहीत, तोपर्यंत या नेटवर्कच्या स्वरूपाबद्दल किंवा व्याप्तीबद्दल निष्कर्ष काढणे घाईचे ठरेल। सध्या सर्व अंगांनी तपास सुरू आहे."
एकाच व्हिडिओचे अनेक फॉरवर्ड्स
काही प्रकरणांमध्ये, एखादा व्हिडिओ एका मोबाईलवरून दुसऱ्या मोबाईलवर फॉरवर्ड केल्याने किंवा शेअर केल्याने सिस्टीममध्ये एकाच कंटेंन्टसाठी अनेक खाती फ्लॅग (चिन्हांकित) होतात. अशा परिस्थितीत प्रत्येक खातेदाराची भूमिका नेमकी काय होती—त्याने तो व्हिडिओ केवळ पाहिला, फॉरवर्ड केला की स्वतः अपलोड केला—याची सखोल पडताळणी पोलीस करत आहेत.
नाशिक सायबर पोलिसांच्या या कारवाईमुळे डिजिटल विश्वात बाल शोषणाशी संबंधित आक्षेपार्ह साहित्य फॉरवर्ड किंवा शेअर करणाऱ्यांचे धाबे दणाणले आहेत.