नवी दिल्ली (प्रतिनिधी), १४ ऑक्टोबर २०२६ -
जागतिक अर्थकारणात आणि सोन्याच्या बाजारात चीनच्या एका मोठ्या पावलामुळे मोठी खळबळ उडाली आहे. चीनने वर्षाच्या पहिल्या ८ महिन्यांत (जानेवारी ते ऑगस्ट) तब्बल १,००० टनांपेक्षा जास्त सोन्याची आयात केली आहे.
ज्याचे एकूण मूल्य विक्रम १५८.८ अब्ज अमेरिकन डॉलर (अंदाजे १३ लाख कोटी रुपयांहून अधिक) इतके आहे. चीनच्या मध्यवर्ती बँकेने (People's Bank of China) सलग २३ व्या महिन्यात सोन्याची मोठ्या प्रमाणावर खरेदी सुरू ठेवली आहे.
चीनच्या या अभूतपूर्व खरेदीमुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याचे भाव उच्चांकावर पोहोचले असून, आगामी सणासुदीच्या काळात भारतातील सर्वसामान्य खरेदीदार आणि व्यापाऱ्यांवर याचा थेट परिणाम होणार आहे.
चीन एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर सोने का खरेदी करत आहे?
चीनकडून सोन्याची विक्रमी खरेदी करण्यामागे तीन प्रमुख जागतिक व आर्थिक कारणे मानली जात आहेत:
१. डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करणे (De-dollarization):
रशिया-युक्रेन युद्धानंतर पाश्चिमात्य देशांनी रशियाच्या परकीय चलनातील (डॉलर) मालमत्तेवर बंदी घातली होती. यातून धडा घेत चीनने अमेरिकन डॉलर आणि अमेरिकन सरकारी कर्जरोख्यांमधील (US Treasuries) आपली गुंतवणूक वेगाने काढून घेण्यास सुरुवात केली आहे.
जुलैमध्ये चीनची यूएस ट्रेझरीमधील भागीदारी ६१८ अब्ज डॉलर या १८ वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर आली आहे.
२. सुरक्षित गुंतवणूक (Safe-haven Asset):
चीनमधील रिअल इस्टेट (प्रॉपर्टी) क्षेत्रात मंदी आहे आणि तेथील शेअर बाजार तसेच बॉण्ड्समधून मिळणारा परतावा घसरला आहे. त्यामुळे तेथील नागरिक आणि सरकार सोन्याला सर्वात सुरक्षित गुंतवणूक मानत आहेत.
३. पीबीओसीचा सोन्याचा साठा:
ऑगस्टपर्यंत चीनचा अधिकृत सुवर्णसाठा (Gold Reserves) २,३८७ टनांवर पोहोचला आहे. जागतिक क्रमवारीत चीन सध्या ६ व्या क्रमांकावर आहे.
भारतावर काय आणि कसा परिणाम होणार?
चीनच्या या महाखरेदीचा सर्वाधिक फटका आणि परिणाम भारतावर होणार आहे:
* सणासुदीच्या काळात सोन्याचे भाव भडकणार:
भारतात सध्या धनत्रयोदशी, दिवाळी आणि आगामी लग्नसराईमुळे सोन्याची मागणी मोठ्या प्रमाणावर वाढली आहे. मात्र, चीनने जागतिक बाजारातील सोन्याचा मोठा साठा खरेदी केल्यामुळे सोन्याचा पुरवठा मर्यादित झाला आहे. परिणामी आंतरराष्ट्रीय व भारतीय बाजारात सोन्याचे भाव सातत्याने उच्चांकी पातळी गाठत आहेत.
* भारतीय सुवर्णसाठा विरुद्ध चीन:
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) आकडेवारीनुसार भारताकडे सध्या ८८०.५२ टन सोन्याचा साठा आहे (जागतिक क्रमवारीत भारत ८ व्या स्थानावर आहे). चीनने अवघ्या ८ महिन्यांत खरेदी केलेले १,००० टन सोने हे भारताच्या एकूण सुवर्णसाठ्यापेक्षाही जास्त आहे.
* आयात बिल आणि रुपयावर दबाव:
भारत आपल्या सोन्याच्या गरजेपैकी बहुतांश सोने परदेशातून आयात करतो. सोन्याचे जागतिक दर वाढल्याने भारताचे 'आयात बिल' (Import Bill) वाढेल, ज्यामुळे देशाच्या व्यापार तुटीवर (Trade Deficit) आणि भारतीय रुपयाच्या मूल्यावर नकारात्मक दबाव येऊ शकतो.
चीनची सोन्याची ही 'सुवर्ण-भूक' केवळ आर्थिक नसून राजकीय व धोरणात्मक रणनीतीचा भाग आहे. यामुळे जागतिक स्तरावर सोन्याला भक्कम आधार मिळाला असून, येणाऱ्या काळात सोन्याच्या किमती कमी होण्याची शक्यता धूसर झाली आहे. परिणामी, यंदाच्या दिवाळीत भारतीय ग्राहकांना सोने खरेदीसाठी अधिक खिसा रिकामा करावा लागणार असल्याचे चित्र स्पष्ट होत आहे.