नवी दिल्ली (प्रतिनिधी), १४ ऑक्टोबर २०२६ -
देशभरातील सोयाबीन उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी एक अत्यंत आशादायक आणि दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. 'एनआरसी २६८' (NRC 268) आणि 'एनआरसी २७०' (NRC 270) या दोन नव्या सुधारित वाणांनी प्रतिकूल हवामानातही उत्कृष्ट कामगिरी करून दाखवली आहे.
भारतीय कृषी संशोधन परिषदेच्या (ICAR) इंदूर येथील 'राष्ट्रीय सोयाबीन संशोधन संस्थेने हे दोन्ही वाण विकसित केले आहेत. नुकत्याच आयोजित करण्यात आलेल्या प्रात्यक्षिकांमध्ये या वाणांपासून प्रति हेक्टरी सुमारे २० क्विंटल इतके उच्च उत्पादन मिळत असल्याचे सकारात्मक संकेत मिळाले आहेत.
संस्थेच्या वतीने ९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी आयोजित 'सोयाबीन काढणी दिन' (Soybean Harvesting Day) कार्यक्रमादरम्यान या दोन्ही सुधारित वाणांच्या उत्पादन क्षमतेचे थेट शिवार मूल्यांकन करण्यात आले.
सरासरी उत्पादकता दुप्पट होण्याचे संकेत
आयसीएआर-राष्ट्रीय सोयाबीन संशोधन संस्थेने प्रायोगिक तत्त्वावर या दोन नव्या वाणांची प्रत्येकी १ एकर क्षेत्रावर काढणी केली.
या काढणीनंतर समोर आलेल्या प्राथमिक आकडेवारीनुसार, दोन्ही वाणांपासून प्रति हेक्टर सुमारे २० क्विंटल इतके उत्साहवर्धक उत्पादन मिळाले आहे.
सध्या भारतात सोयाबीनची राष्ट्रीय सरासरी उत्पादकता प्रति हेक्टर केवळ १० ते ११ क्विंटल इतकीच मर्यादित आहे. या पार्श्वभूमीवर, हवामानातील तीव्र चढ-उतार आणि प्रतिकूल परिस्थितीचा सामना करत या नव्या वाणांनी दिलेले हे उत्पादन सध्याच्या सरासरीपेक्षा तब्बल दुप्पट आहे. यामुळे देशातील सोयाबीन उत्पादकतेचा आलेख उंचावण्यासाठी हे मूल्यांकन मैलाचा दगड ठरणार आहे.
अनुकूल वातावरणात हेक्टरी २५ क्विंटलपर्यंत क्षमतेचा अंदाज
'अखिल भारतीय समन्वित सोयाबीन संशोधन प्रकल्पा'अंतर्गत (AICRP) देशभरात घेण्यात आलेल्या विविध संशोधनात्मक चाचण्यांवरून असे स्पष्ट झाले आहे की, योग्य उत्पादन तंत्रज्ञान, योग्य खत व्यवस्थापन आणि या सुधारित वाणांचा मेळ घातल्यास शेतकरी सहजरीत्या प्रति हेक्टर १५ ते २० क्विंटल उत्पादन मिळवू शकतात.
तसेच, जर हवामानाची साथ उत्तम लाभली आणि परिस्थिती अनुकूल राहिली, तर हे उत्पादन प्रति हेक्टर २२ ते २५ क्विंटलपर्यंत पोहोचू शकते, असा ठाम विश्वास कृषी शास्त्रज्ञांनी व्यक्त केला आहे.
शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढण्यास होणार मदत
हवामान बदलामुळे गेल्या काही वर्षांत सोयाबीन पिकाला मोठा फटका बसत आहे. ऐन काढणीच्या वेळी पडणारा अवकाळी पाऊस किंवा उन्हाचा तीव्र ताण यामुळे शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होते.
अशा आव्हानात्मक परिस्थितीतही 'NRC 268' आणि 'NRC 270' या दोन्ही जातींनी दाखवून दिलेली प्रतिकारक्षमता आणि उत्तम उत्पादन क्षमता देशातील कृषी क्षेत्राला नवा दिलासा देणारी ठरणार आहे.
या नव्या सुधारित वाणांचा प्रसार वाढल्यास केवळ देशाचे खाद्यतेल उत्पादन वाढणार नाही, तर शेतकऱ्यांच्या निव्वळ उत्पन्नातही मोठी वाढ होईल, असा सूर कृषी तज्ज्ञांमधून उमटत आहे.