मुंबई (प्रतिनिधी), १३ ऑक्टोबर २०२६ -
महाराष्ट्रात सध्या पावसाने उघडीप दिली असली, तरी हवामानातील बदलांमुळे राज्यासमोर एकापाठोपाठ एक नवी संकटे उभी ठाकली आहेत.
एका बाजूला अरबी समुद्रातून सतत येणाऱ्या उष्ण आणि दमट हवेमुळे संपूर्ण राज्यात 'ऑक्टोबर हीट'चा प्रचंड प्रकोप पाहायला मिळत आहे, तर दुसऱ्या बाजूला बंगालच्या उपसागरात निर्माण झालेल्या वादळाची आणि कमी दाबाच्या क्षेत्राची पार्श्वभूमी राज्याच्या हवामानावर विपरीत परिणाम करत आहे.
या तिहेरी हवामान बदलामुळे नागरिकांचे आरोग्य धोक्यात आले असून, हवामान विभागाने महाराष्ट्रातील ५ प्रमुख जिल्ह्यांसाठी विशेष सतर्कतेचा (अॅलर्ट) इशारा दिला आहे.
ऑक्टोबर हीटचा कडाका आणि घामाच्या धारा
सर्वसाधारणपणे सप्टेंबर महिन्याच्या अखेरीस पावसाचा निरोप घेतल्यानंतर हळूहळू गुलाबी थंडीची चाहूल लागण्यास सुरुवात होते. मात्र, यंदा ऑक्टोबरच्या मध्यास आला तरी 'ऑक्टोबर हीट'ने चांगलाच घाम काढला आहे.
सकाळी ११ ते दुपारी ४ या वेळेत उन्हाचे चटके तीव्र स्वरूपात जाणवत आहेत. वातावरणात प्रचंड उष्णता आणि दमटपणा (Humidity) वाढल्याने घामाच्या धारांनी नागरिक हैराण झाले आहेत.
गुलाबी थंडी यंदा लांबणीवर पडणार की ऐन दिवाळीत उकाडा वाढणार, अशी चिंता आता सर्वसामान्य नागरिकांना सतावत आहे.
हवामानातील बदलांची कारणे: अरबी समुद्र ते बंगालचा उपसागर
हवामान अभ्यासकांच्या मते, या तीव्र बदलांमागे दोन प्रमुख भौगोलिक कारणे कार्यरत आहेत:
१. अरबी समुद्रातील उष्ण व दमट वारे:
अरबी समुद्रावरून राज्याच्या दिशेने वाहत असलेल्या उष्ण आणि दमट हवेमुळे राज्यातील तापमानात वाढ झाली असून हवेतील आर्द्रता टिकून आहे, ज्यामुळे अंगाची लाही लाही होत आहे.
२. बंगालच्या उपसागरातील कमी दाबाचे क्षेत्र:
बंगालच्या उपसागरात नव्याने एक तीव्र कमी दाबाचे क्षेत्र (Low Pressure Area) आणि वादळासदृश स्थिती निर्माण झाली आहे. या प्रणालीचा प्रभाव मध्य भारतासह महाराष्ट्राच्या काही भागांवर पडत असून त्यामुळे हवेचा दाब व तापमानात कमालीची तफावत निर्माण झाली आहे.
पाच जिल्ह्यांवर मोठे संकट; प्रशासनाकडून सतर्कतेचा इशारा
या हवामान बदलाच्या विळख्यात अडकलेल्या महाराष्ट्रातील सुमारे ५ जिल्ह्यांमध्ये हवामान विभागाने विशेष अलर्ट जारी केला आहे. यामध्ये प्रामुख्याने कोकण किनारपट्टी आणि लगतच्या घाटभागासह काही अंतर्गत जिल्ह्यांचा समावेश आहे.
या जिल्ह्यांमध्ये अचानक तापमान वाढीसह दमट वातावरण, ढगाळ हवामान आणि काही ठिकाणी विजांच्या कडकडाटासह वादळी वाऱ्यांची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. प्रशासनाकडून या भागातील नागरिकांना आणि शेतकऱ्यांना योग्य ती काळजी घेण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
शेतकरी चिंतेत; आरोग्यविषयक धोके वाढले
हवामानातील या लहरीपणामुळे शेतकरी वर्गाची चिंता वाढली आहे. काढणीला आलेल्या पिकांवर आणि फळबागांवर या तीव्र उन्हाचा व बदलत्या वातावरणाचा प्रतिकूल परिणाम होऊ शकतो.
दुसरीकडे, आरोग्याच्या दृष्टीनेही हा काळ अत्यंत संवेदनशील बनला आहे. तापमानातील सततच्या बदलांमुळे सर्दी, खोकला, अंगदुखी, व्हायरल इन्फेक्शन आणि टायफॉइड-मलेरियासारख्या आजारांच्या रुग्णांमध्ये वेगाने वाढ होत आहे.
लहान मुले आणि वृद्धांनी या कडक उन्हात आणि दमट वातावरणात विशेष काळजी घ्यावी, असा सल्ला वैद्यकीय तज्ज्ञांनी दिला आहे.
सध्याची ही हवामानाची स्थिती पुढील काही दिवस अशीच कायम राहण्याची शक्यता वर्तवली जात असून, नागरिकांनी हवामान विभागाच्या सूचनेचे पालन करूनच प्रवास व दैनंदिन व्यवहार करावेत, असे आवाहन यंत्रणेकडून करण्यात आले आहे.