मुंबई (प्रतिनिधी), १३ ऑक्टोबर २०२६ -
आगामी 'जनगणना-२०२७' च्या दुसऱ्या टप्प्यातील लोकसंख्या गणनेच्या कामाचे अधिक प्रभावी व पारदर्शक नियोजन करण्यासाठी राज्यातील सर्व प्रशासकीय विभागांनी परस्परांशी उत्तम समन्वय ठेवून काम करावे, असे स्पष्ट निर्देश राज्याचे मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांनी दिले आहेत.
जनगणनेच्या निश्चित वेळापत्रकानुसार प्रत्येक टप्प्याचे सूक्ष्म नियोजन करून वेळेत कार्यवाही पूर्ण करण्यावर भर देण्याच्या सूचनाही त्यांनी दिल्या. मंत्रालयात मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांच्या अध्यक्षतेखाली 'राज्यस्तरीय जनगणना समन्वय समितीची' दुसरी महत्त्वपूर्ण बैठक पार पडली.
या बैठकीस समितीचे सदस्य तथा शालेय शिक्षण विभागाचे प्रधान सचिव रणजितसिंह देओल, जनगणना कार्य संचालनालयाच्या संचालिका तथा केंद्र शासनाच्या सहसचिव डॉ. निरुपमा जे. डांगे यांच्यासह विविध संबंधित विभागांचे वरिष्ठ अधिकारी उपस्थित होते.
पहिला टप्पा यशस्वी; दुसऱ्या टप्प्यासाठी मार्च २०२७ पर्यंतचे नियोजन
बैठकीत माहिती देताना मुख्य सचिव अग्रवाल म्हणाले की, महाराष्ट्रात जनगणना-२०२७ चा पहिला टप्पा म्हणजेच 'घरयादी व घरगणना' मे आणि जून २०२६ दरम्यान यशस्वीरीत्या पूर्ण झाली आहे. आता दुसऱ्या टप्प्यातील मुख्य कामांना सुरुवात होत आहे.
या दुसऱ्या टप्प्याअंतर्गत:
* जिल्हास्तरीय प्रशिक्षण कार्यक्रम
* प्रगणक (Enumerators) व पर्यवेक्षकांची (Supervisors) वेळेत नियुक्ती
* प्रशिक्षणाची पुढील तांत्रिक व प्रत्यक्ष प्रक्रिया
* नागरिकांसाठी 'स्व-गणना' (Self-Enumeration) सुविधा
* प्रत्यक्ष क्षेत्रीय (Fieldwork) कामाचे नियोजन
हे सर्व महत्त्वपूर्ण उपक्रम मार्च २०२७ पर्यंत संपूर्ण राज्यभर टप्प्याटप्प्याने राबविण्यात येणार आहेत. त्यामुळे सर्व संबंधित शासकीय विभागांनी आपली कार्ययोजना जनगणनेच्या केंद्रीय वेळापत्रकाशी सुसंगत ठेवून कामाचा वेग कायम ठेवावा, असे मुख्य सचिवांनी नमूद केले.
अतिरिक्त मनुष्यबळासाठी कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती
दुसऱ्या टप्प्यातील भव्य लोकसंख्या गणनेसाठी मोठ्या प्रमाणावर अतिरिक्त मनुष्यबळाची आवश्यकता भासणार आहे. ही गरज पूर्ण करण्यासाठी:
* गृह रक्षक दल (Home Guards)
* वन विभाग
* जिल्हा परिषद
* प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षक
तसेच इतर पात्र कर्मचाऱ्यांची प्रगणक आणि पर्यवेक्षक म्हणून नियुक्ती करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. जिल्हास्तरीय कार्यालयांनी पात्र कर्मचारी व अधिकाऱ्यांची अद्ययावत यादी तयार करून ती संबंधित जनगणना चार्ज अधिकाऱ्यांकडे (तहसीलदार, नगरपालिकेचे मुख्याधिकारी व महापालिका वॉर्ड अधिकारी) त्वरित सोपवावी, अशा स्पष्ट सूचना मुख्य सचिवांनी दिल्या.
जनगणनेतील ४० प्रश्न आणि जनजागृतीवर भर
बैठकीत मुख्य सचिवांनी सांगितले की, भारताचे महारजिस्ट्रार व जनगणना आयुक्त कार्यालयाने १४ ऑगस्ट २०२६ रोजीच्या अधिसूचनेद्वारे दुसऱ्या टप्प्यात नागरिकांना विचारल्या जाणाऱ्या ४० प्रश्नांची सूची अधिसूचित केली आहे. हीच सूची ३ सप्टेंबर २०२६ रोजी महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत राजपत्रात (Gazette) पुनर्प्रकाशित करण्यात आली आहे.
| टप्पा / घटक | तपशील व कालमर्यादा |
| पहिला टप्पा (पूर्ण) | घरयादी व घरगणना (मे - जून २०२६) |
| दुसरा टप्पा (प्रस्तावित) | प्रत्यक्ष लोकसंख्या गणना (मार्च २०२७ पर्यंत नियोजन) |
| प्रश्नावली | केंद्र सरकारतर्फे अधिसूचित ४० प्रश्न |
| नियुक्तीची क्षेत्रे | शिक्षक, गृह रक्षक दल, वन विभाग व जि. प. कर्मचारी |
जनगणनेच्या या राष्ट्रीय कार्यात नागरिकांचा उत्स्फूर्त व सक्रिय सहभाग वाढविण्यासाठी स्थानिक पातळीवर व्यापक जनजागृती आराखडा तयार केला जात आहे.
याशिवाय, सर्व राज्य सरकारी कर्मचाऱ्यांना स्वतःची आणि आपल्या कुटुंबाची 'स्व-गणना' (Self-Enumeration) करण्यासाठी प्रोत्साहित करणारे विशेष आवाहनही शासनातर्फे केले जाणार आहे.
बैठकीच्या सुरुवातीला जनगणना कार्य संचालनालयाच्या संचालिका डॉ. निरुपमा जे. डांगे यांनी पहिल्या टप्प्यातील कामाचा सविस्तर आढावा सादर केला तसेच दुसऱ्या टप्प्याच्या यशस्वी अंमलबजावणीसाठी आखलेल्या कृती आराखड्याची माहिती दिली.