ऑनलाइन डेस्क, (नवी दिल्ली) ११ ऑक्टोबर - नेपाळमधील पर्वतीय आणि दुर्गम मानल्या जाणाऱ्या गोर्खा जिल्ह्यात रविवारी पहाटे निसर्गाने भीषण रूप धारण केले. कोणत्याही पूर्वसूचनेशिवाय आणि पावसाचा थेट प्रभाव नसताना बुढी गंडकी (Budhi Gandaki) नदीच्या पात्रात अचानक आलेल्या महापुरामुळे (Flash Flood) प्रचंड हाहाकार उडाला आहे. चुमनुब्री (Chumnubri) गावाच्या परिसराला या पुराचा सर्वाधिक फटका बसला असून, ३५ हून अधिक घरे, अनेक महत्त्वाचे टांगते पूल आणि रस्ते पाण्याच्या प्रचंड वेगात वाहून गेले आहेत. याशिवाय, निर्माणाधीन जलविद्युत प्रकल्पाचेही मोठे नुकसान झाले आहे.
अवघ्या दोन तासांत पाण्याची पातळी दुप्पट
स्थानिक प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, रविवारी सकाळी ६:३० वाजता बुढी गंडकी नदीतील पाण्याची पातळी ३.६६ मीटर नोंदवण्यात आली होती. मात्र, अवघ्या दोन तासांत म्हणजेच सकाळी ८:४० वाजेपर्यंत ही पातळी ५ मीटरची धोकादायक रेषा ओलांडून थेट ८.४३ मीटरवर पोहोचली. नदीतील पाण्याचा प्रवाह इतका वेगवान होता की, काठावरील घरे, दुकाने आणि पायवाटा क्षणात जलमय झाल्या. अचानक आलेल्या या पाण्याच्या लोटांमुळे स्थानिक नागरिकांमध्ये प्रचंड घबराट पसरली आणि त्यांनी टेकड्यांच्या दिशेने धाव घेतली.
ढगफुटी नाही, मग पूर कशामुळे?
विशेष म्हणजे, स्थानिक हवामान विभाग आणि प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की, या भागात किंवा लगतच्या परिसरात कोणतीही ढगफुटी किंवा मुसळधार पाऊस झालेला नव्हता. प्राथमिक अंदाजानुसार, नदीच्या वरच्या भागात डोंगराचा मोठा भाग खचल्यामुळे (Landslide) किंवा भूस्खलनामुळे नदीचा प्रवाह काही काळ अडवला गेला असावा. पाण्याचा मोठा साठा तयार झाल्यानंतर हा तात्पुरता नैसर्गिक बंधारा अचानक फुटला आणि खालील भागात हा भीषण पूर आला असावा, असा संशय अधिकाऱ्यांनी व्यक्त केला आहे.
नेपाळ सैन्याकडून तातडीने बचावकार्य
घटनेची माहिती मिळताच नेपाळ सैन्याने (Nepal Army) आणि स्थानिक आपत्ती व्यवस्थापन पथकांनी तातडीने घटनास्थळी धाव घेतली. अत्यंत दुर्गम आणि भूस्खलनप्रवण असलेल्या 'जगत' (Jagat) आणि आसपासच्या भागातून सैन्याच्या हेलिकॉप्टरद्वारे ६ जणांना सुरक्षितस्थळी हलवण्यात आले (Airlifted). तसेच संपूर्ण बाधित परिसरात शोध व बचाव मोहीम वेगाने सुरू आहे. सुदैवाने, वेळेवर मिळालेल्या इशाऱ्यामुळे नागरिकांनी सुरक्षित जागा गाठल्याने सध्या तरी कोणतीही जीवितहानी नोंदवली गेलेली नाही; मात्र सुमारे १० जण बेपत्ता असल्याचे सांगण्यात येत आहे.
जलविद्युत प्रकल्प आणि पायाभूत सुविधांचे नुकसान
या महापुरामुळे चुमनुब्री ३ मधील ३४१ मेगावॉट क्षमतेच्या बुढी गंडकी जलविद्युत प्रकल्पाच्या कामगारांची छावणी (Construction Camp) आणि महागडी यंत्रसामग्री वाहून गेली आहे. याशिवाय, गोर्खा आणि धाडिंग जिल्ह्यांना जोडणाऱ्या पक्क्या पुलासह ४ ते ६ टांगते पूल उद्ध्वस्त झाले आहेत. यामुळे अनेक गावांचा एकमेकांशी असलेला संपर्क पूर्णपणे तुटला असून, प्रसिद्ध 'मनास्लू ट्रेक'वर आलेले अनेक पर्यटक विविध ठिकाणी अडकले आहेत. वीज आणि टेलिफोनचे खांब वाहून गेल्यामुळे या भागात संपर्क यंत्रणा विस्कळीत झाली आहे.
काही महिन्यांतच दुसरा मोठा तडाखा
काही महिन्यांपूर्वीच नेपाळ-तिबेट सीमेवर आलेल्या भीषण महापुरात आणि भूस्खलनात मोठी वित्तहानी व जीवितहानी झाली होती. या जखमा ताज्या असतानाच गोर्खा जिल्ह्यात पुन्हा एकदा आलेल्या या आपत्तीमुळे नेपाळमधील हिमालयीन पर्यावरणाच्या नाजूक स्थितीचा (Ecological Fragility) प्रश्न नव्याने एरणीवर आला आहे. सध्या नदीकाठच्या सखल भागात राहणाऱ्या सर्व नागरिकांना सुरक्षितस्थळी हलवण्यात येत असून, प्रशासनाकडून हाय अलर्ट जारी करण्यात आला आहे.