विकास नाशिककर, (नाशिक) ११ ऑक्टोबर - भारतातील ग्लोबल कॅपेबिलिटी सेंटर्सच्या (GCC) कॉर्पोरेट सोशल रिस्पॉन्सिबिलिटी (CSR) निधीमध्ये गेल्या दशकभरात ६.४ पटीने मोठी वाढ झाली आहे. आर्थिक वर्ष २०२४-२५ मध्ये हा निधी ३,६६१ कोटी रुपयांवर पोहोचला असून, तो भारतातील एकूण कॉर्पोरेट धर्मादाय (Corporate Philanthropy) निधीच्या ९ टक्के आहे. ‘सात्त्व कन्सल्टिंग’ (Sattva Consulting) आणि ‘इंडिया डेटा इनसाइट्स’ (IDI) यांनी संयुक्तपणे प्रसिद्ध केलेल्या एका ताज्या अहवालातून ही महत्त्वपूर्ण माहिती समोर आली आहे.
या अहवालात नाशिक शहरासाठी एक अतिशय सकारात्मक आणि अभिमानास्पद बाब समोर आली आहे. देशातील बहुतांश सीएसआर निधी हा बंगळुरू, पुणे, दिल्ली-एनसीआर, मुंबई आणि हैदराबाद यांसारख्या टियर-१ (Tier-1) शहरांमध्येच केंद्रित राहिलेला असताना, नाशिक हे देशातील एकमेव टियर-२ (Tier-2) शहर ठरले आहे ज्याने या दिग्गज शहरांच्या पंक्तीत अव्वल १० जिल्ह्यांमध्ये स्थान मिळवले आहे.
नाशिकला १०४ कोटींचा सीएसआर निधी
अहवालानुसार, आर्थिक वर्ष २०२३ ते २०२५ या दोन वर्षांच्या कालावधीत नाशिक जिल्ह्याला एकट्या GCC क्षेत्राकडून १०४ कोटी रुपयांचा भरघोस सीएसआर निधी प्राप्त झाला आहे. टियर-२ श्रेणीतील शहरांमध्ये देशात सर्वाधिक निधी मिळवणारा नाशिक हा एकमेव अपवाद ठरला आहे.
नाशिकची मुंबई आणि पुण्याशी असलेली भौगोलिक जवळीक, उत्तम पायाभूत सुविधा, समृद्ध निसर्ग आणि औद्योगिक वातावरण यांमुळे आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांचा नाशिकमधील सामाजिक गुंतवणुकीकडे कल वाढताना दिसत आहे.
शिक्षण, कौशल्य विकास आणि पर्यावरण रक्षणावर भर
अहवालात नमूद केल्यानुसार, GCC कंपन्यांच्या सीएसआर निधीचा मोठा हिस्सा शिक्षण, कौशल्य विकास (Skilling) आणि डिजिटल शिक्षणावर खर्च केला जात आहे. कंपन्यांच्या मनुष्यबळाच्या गरजा लक्षात घेऊन भविष्यातील कुशल पिढी घडवण्यासाठी ११ पैकी १३ उद्योगांनी शिक्षणाला प्राथमिकता दिली आहे.
याशिवाय, वाढत्या डेटा सेंटर्स आणि औद्योगिक गरजांमुळे जल व्यवस्थापन (Water Stewardship) आणि वृक्षारोपण/वन संवर्धन यांसारख्या पर्यावरणाशी संबंधित प्रकल्पांनाही प्राधान्य दिले जात आहे. नाशिक जिल्ह्यातील पाणी साठवण आणि निसर्ग संवर्धनाच्या प्रकल्पांमध्ये या निधीचा मोठा फायदा होताना दिसत आहे.
तंत्रज्ञान आणि नवकल्पनांचा (Innovation) वापर वाढवण्याची गरज
अहवालात असेही स्पष्ट करण्यात आले आहे की, GCC कंपन्यांकडे अभियांत्रिकी, तंत्रज्ञान आणि जागतिक दर्जाचे ज्ञान असले, तरी सध्या एकूण निधीच्या केवळ ४ टक्के (रु. ४३५ कोटी) रक्कमच नवकल्पना आणि तंत्रज्ञानावर आधारित सामाजिक प्रकल्पांसाठी वापरली जाते.
सात्त्व कन्सल्टिंगचे सीईओ श्रीकृष्ण श्रीधर मूर्ती यांनी सांगितले, “ग्लोबल कॅपेबिलिटी सेंटर्सकडे केवळ आर्थिक भांडवलच नाही, तर उच्च दर्जाचे तंत्रज्ञान, कौशल्य आणि जागतिक अनुभव आहे. या कंपन्यांनी आता केवळ आर्थिक मदतीपुरते मर्यादित न राहता आपल्या तांत्रिक क्षमतेचा वापर देशाच्या जटिल विकास आव्हानांवर मात करण्यासाठी केला पाहिजे.”
नाशिकच्या भविष्यातील विकासासाठी नवी संधी
नाशिकने टियर-२ शहरांमध्ये निर्माण केलेले हे स्थान आगामी काळात अधिक भक्कम होऊ शकते. कृषी-तंत्रज्ञान (Agri-Tech), जलसंवर्धन, हरित ऊर्जा आणि ग्रामीण भागातील आरोग्य सेवा यांसारख्या क्षेत्रांत नाशिकमध्ये तंत्रज्ञानावर आधारित सीएसआर उपक्रम राबवण्यास मोठा वाव आहे.
नाशिकमधील शैक्षणिक संस्था, स्थानिक प्रशासन आणि स्वयंसेवी संस्था (NGOs) यांनी या ग्लोबल कंपन्यांशी थेट भागीदारी साधल्यास, नाशिक हे केवळ औद्योगिक आणि धार्मिक केंद्र न राहता सामाजिक नवकल्पनांचे (Social Innovation) देखील एक मोठे केंद्र म्हणून उदयास येऊ शकते.
superfastnashik@gmail.com