मुंबई, (प्रतिनिधी) ११ ऑक्टोबर - भारतीय नौदलाची किनारपट्टीवरील सुरक्षा आणि पाण्याखालील धोके परतवून लावण्याची क्षमता अधिक मजबूत करण्यासाठी आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा गाठला जात आहे. कोचीन शिपयार्ड लिमिटेड (CSL) द्वारे पूर्णपणे स्वदेशी तंत्रज्ञानावर आधारित बांधण्यात आलेली तिसरी अँटी-सबमरीन वॉरफेअर शॅलो वॉटर क्राफ्ट (ASW-SWC) म्हणजेच पाणबुडी-विरोधी उथळ पाण्यातील युद्धनौका ‘मंगरोळ’ ही १२ ऑक्टोबर २०२६ रोजी भारतीय नौदलाच्या ताफ्यात अधिकृतपणे दाखल होणार आहे. नेव्हल डॉकयार्ड, मुंबई येथे हा भव्य कमिशनिंग सोहळा पार पडेल.
या ऐतिहासिक सोहळ्याच्या अध्यक्षस्थानी पश्चिम नौदल कमांडचे फ्लॅग ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ व्हाईस ऍडमिरल संजय वात्स्यायन उपस्थित राहणार आहेत. याशिवाय नौदल आणि संरक्षण दलांचे वरिष्ठ अधिकारी, संरक्षण मंत्रालय, कोचीन शिपयार्डचे प्रतिनिधी, नौदलाचे माजी अधिकारी तसेच स्वदेशी शस्त्रे आणि सेन्सर्सची निर्मिती करणाऱ्या कंपन्यांचे प्रतिनिधी या कार्यक्रमाचे साक्षीदार असणार आहेत.
ऐतिहासिक वारसा आणि नामकरण
गुजरातच्या जुनागड जिल्ह्यातील अत्यंत महत्त्वाचे किनारपट्टीवरील शहर आणि प्रमुख मासेमारी बंदर असलेल्या 'मंगरोळ' या शहरावरून या युद्धनौकेचे नामकरण करण्यात आले आहे. ही नवीन युद्धनौका भारतीय नौदलातील पूर्वीच्या ‘आयएनएस मंगरोळ’ (M85) या माइनस्वीपर (सुरुंग शोधक व विनाशक) नौकेचा समृद्ध वारसा पुढे नेणार आहे, जी ७ एप्रिल २००४ पर्यंत देशाच्या सेवेत कार्यरत होती. जुन्या युद्धनौकांचे योगदान लक्षात ठेवून त्यांचे नाव नवीन जहाजांना देण्याच्या भारतीय नौदलाच्या परंपरेचे यामध्ये पालन करण्यात आले आहे.
'मेक इन इंडिया'चा मानबिंदू आणि ८०% स्वदेशी तंत्रज्ञान
भारत सरकारच्या ‘मेक इन इंडिया’ आणि ‘आत्मनिर्भर भारत’ या महत्त्वपूर्ण उपक्रमांतर्गत कोचीन शिपयार्डने या नौकेची बांधणी केली आहे. या युद्धनौकेमध्ये ८०% पेक्षा जास्त स्वदेशी सामग्रीचा वापर करण्यात आला आहे. हे जहाज केवळ भारताच्या वाढत्या जहाजबांधणी क्षमतेचेच प्रतीक नाही, तर अत्याधुनिक शस्त्रे, सेन्सर्स आणि डिझाइन एकत्रीकरणात भारताने मिळवलेल्या स्वावलंबनाचे एक उत्तम उदाहरण आहे.
'मंगरोळ'ची प्रमुख वैशिष्ट्ये
| • निर्मिती : कोचीन शिपयार्ड लिमिटेड (CSL), कोची |
| • स्वदेशी प्रमाण: ८०% पेक्षा जास्त |
| • इंजिन प्रणाली : ३ डिझेल इंजिने आणि अत्याधुनिक वॉटरजेट प्रोपल्शन |
| • प्रमुख शस्त्रे : अभय सोनार, टॉर्पेडो, रॉकेट लाँचर, मारीच डेकॉय सिस्टीम|
| • मुख्य भूमिका : उथळ पाण्यात पाणबुडी-विरोधी गस्त, सुरुंग युद्ध, सुरक्षा|
अत्याधुनिक शस्त्रे आणि सेन्सर्सची सज्जता
'मंगरोळ' ही युद्धनौका विशेषतः किनारपट्टी आणि उथळ पाण्यात लपलेल्या शत्रूच्या पाणबुड्या शोधून त्यांचा नायनाट करण्यासाठी डिझाइन करण्यात आली आहे. त्यासाठी ही नौका आधुनिक शस्त्रास्त्रांनी सज्ज करण्यात आली आहे:
* अभय हल-माउंटेड सोनार (Abhay Sonar): पाण्याखालील वस्तू आणि पाणबुड्यांची अचूक माहिती मिळवण्यासाठी.
* लाइटवेट टॉर्पेडो व स्वदेशी रॉकेट लाँचर: शत्रूच्या पाणबुड्यांवर त्वरित आणि प्रभावी हल्ला चढवण्यासाठी.
* मारीच ॲडव्हान्स्ड टॉर्पेडो डेकॉय सिस्टीम (Maareech System): शत्रूच्या टॉर्पेडोला चकवून स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी.
ही युद्धनौका तीन शक्तिशाली डिझेल इंजिनांवर चालणारी असून तिला वॉटरजेट प्रोपल्शन प्रणाली जोडण्यात आली आहे. यामुळे अत्यंत उथळ पाण्यातही जहाजाला जलद गतीने हालचाली करणे सहज शक्य होते. पाण्याखालील पाळत ठेवणे, कमी तीव्रतेच्या सागरी कारवाया आणि सुरुंग युद्धासारख्या आव्हानात्मक मोहिमा पार पाडण्यासाठी ही युद्धनौका पूर्णपणे सक्षम आहे.
सागरी सुरक्षेत क्रांती आणि रणनीतिक महत्त्व
किनारपट्टीच्या भागांमध्ये किंवा उथळ पाण्यात मोठ्या आकाराच्या विनाशिका व युद्धनौकांना हालचाल करताना अनेक मर्यादा येतात. अशा ठिकाणी 'मंगरोळ' अत्यंत प्रभावी ठरणार आहे. ही युद्धनौका सागरी गस्ती विमाने, हेलिकॉप्टर्स आणि नौदलाच्या इतर जहाजांच्या साथीने एकसंधपणे काम करेल.
या नौकेच्या ताफ्यात समावेशामुळे भारतातील प्रमुख बंदरे, गोदी (Dockyards) आणि किनारपट्टीकडे येणाऱ्या सागरी मार्गांचे संरक्षण अधिक मजबूत होईल. याशिवाय मोठ्या ताफ्यांचा (Fleet Operations) भाग म्हणून पार पडणाऱ्या नौदलाच्या मोहिमांनाही यामुळे मोठे बळ मिळेल.
बदलत्या जागतिक परिस्थितीमध्ये हिंद महासागर आणि लगतच्या सागरी क्षेत्रात पाळत ठेवणे आणि सुरक्षेची आव्हाने वाढत आहेत. अशा वेळी स्वदेशी बनावटीची ‘मंगरोळ’ भारतीय नौदलात सामील होणे, हा भारताच्या सागरी सुरक्षेतील एक सुवर्णक्षण ठरेल. यामुळे देशाची किनारपट्टीची पाणबुडी-विरोधी युद्धक्षमता तर वाढेलच, शिवाय 'आत्मनिर्भर भारता'च्या ध्येयाला नवी दिशा मिळेल.