मुंबई (प्रतिनिधी), १० ऑक्टोबर २०२६ -
प्लास्टिकच्या वाढत्या प्रदूषणावर शाश्वत तोडगा काढत भारताने हरित भविष्याच्या दिशेने एक ऐतिहासिक पाऊल उचलले आहे. केंद्रीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान राज्यमंत्री डॉ. जितेंद्र सिंह यांच्या हस्ते पॉलीलॅक्टिक ॲसिड (PLA) वर आधारित 'जैव-आधारित जैवविघटनशील प्लास्टिक'च्या (Bio-degradable Plastic) व्यावसायिक वापराचा औपचारिक शुभारंभ करण्यात आला.
केंद्र सरकारच्या 'बायो-ई ३' (Bio-E3: बायोटेक्नॉलॉजी फॉर इकॉनॉमी, एन्व्हायरनमेंट अँड एम्प्लॉयमेंट) धोरणांतर्गत ही मोठी घडामोड मानली जात आहे.
७५ कोटींच्या अनुदानातून प्रायोगिक प्रकल्प
नवी दिल्लीतील जैवतंत्रज्ञान विभागात (DBT) आयोजित कार्यक्रमात या उपक्रमाचे अनावरण करण्यात आले. या उपक्रमांतर्गत जैवतंत्रज्ञान उद्योग संशोधन सहाय्य परिषदेकडून (BIRAC) मिळालेल्या ₹७५ कोटींच्या वित्तीय अनुदानातून उत्तर प्रदेशातील कुंभी येथे 'बलरामपूर चिनी मिल्स लिमिटेड'च्या (BCML) संकुलात प्रायोगिक स्तरावरील संशोधन आणि विकास सुविधा उभारली जात आहे.
उत्पादन क्षमता:
या सुविधेची वार्षिक उत्पादन क्षमता १०० टन असणार आहे.
तंत्रज्ञान:
येथे पॉलीलॅक्टिक ॲसिड (PLA) आणि त्याच्या को-पॉलिमर्सचे उत्पादन केले जाईल, ज्यामुळे प्लास्टिकला एक मजबूत आणि पर्यावरणास पूरक पर्याय उपलब्ध होईल.
भारताची जैव-अर्थव्यवस्था १९५ अब्ज डॉलर्सवर
या प्रसंगी बोलताना डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी सांगितले की, जैवतंत्रज्ञान आता केवळ प्रयोगशाळांमधील प्रयोगांपुरते मर्यादित राहिले नसून ते थेट व्यावसायिक उत्पादन आणि रोजगाराची नवीन साधने निर्माण करत आहे.
भारताच्या जैव-अर्थव्यवस्थेच्या (Bio-Economy) प्रगतीचा आलेख मांडताना त्यांनी स्पष्ट केले की:
"२०१४ मध्ये भारताची जैव-अर्थव्यवस्था सुमारे १० अब्ज अमेरिकी डॉलर इतकी होती, ती आज वेगाने वाढून १९५ अब्ज अमेरिकी डॉलरवर पोहोचली आहे. आता वैज्ञानिक क्षमतांचे व्यावसायिकदृष्ट्या उपयुक्त उत्पादनांमध्ये रुपांतर करण्यावर आमचा भर आहे."
'कचऱ्यातून समृद्धी' (Waste to Wealth)
डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी आपल्या भाषणात 'वेस्ट टू वेल्थ' या दृष्टिकोनावर विशेष भर दिला. जगात कोणतीही गोष्ट 'कचरा' नसते, तर विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या मदतीने मूल्यावर्धित रूपांतर करता येणारी साधनसंपत्ती असते.
जैविक साधनसंपत्ती आणि बायोमासच्या (Biomass) पुनर्वापराबाबत भारताकडे असलेली क्षमता देशाला जगभरात पर्यावरणपूरक उपायांचे नेतृत्व करण्याची संधी देईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
जैवतंत्रज्ञानाचे हे फायदे आणि 'बायो-प्लास्टिक'चे महत्त्व सर्वसामान्यांपर्यंत सोप्या भाषेत पोहोचवण्यासाठी व्यापक जनजागृती करण्याचे आवाहनही त्यांनी या वेळी केले.