नाशिक, (प्रतिनिधी) ९ ऑक्टोबर - यंदा महाराष्ट्रातून नैर्ऋत्य मान्सून त्याच्या नेहमीच्या सरासरी वेळेआधी (१० ऑक्टोबर) दोन दिवस आधीच, म्हणजेच ८ ऑक्टोबर रोजी पूर्णपणे परतला आहे. येत्या १५ ऑक्टोबरपर्यंत मान्सून देशातून पूर्णपणे बाहेर पडण्याची शक्यता आहे. मात्र, मान्सूनच्या या जलद निर्गमनानंतर लगेचच संपूर्ण महाराष्ट्राला तीव्र 'ऑक्टोबर हीट'चा सामना करावा लागत आहे.
१. कमाल तापमानातील वाढ (दुपारी ३ ची स्थिती)
महाराष्ट्रात सामान्यतः ऑक्टोबर महिन्यात तापमान ३२°C ते ३४°C दरम्यान असते. मात्र, सध्या खान्देश, पूर्व विदर्भ व उत्तर कोकण वगळता उर्वरित महाराष्ट्रात दुपारचे कमाल तापमान सरासरीपेक्षा २°C ते ७°C ने वाढले आहे. मुंबई (सांताक्रूझ) व रत्नागिरी येथे तर उष्णतेच्या लाटेची (Heat Wave) स्थिती नोंदवली गेली आहे.
| विभाग | सध्याचे कमाल तापमान | सरासरीपेक्षा झालेली वाढ |
| कोकण (मुंबईसह) | ३३°C ते ३८°C | २°C ते ७°C वाढ |
| मध्य महाराष्ट्र (नाशिक ते सोलापूर) | ३४°C ते ३८°C | २°C ते ४.५°C वाढ |
| मराठवाडा (८ जिले) | ३४°C ते ३६.६°C | २°C ते ४.५°C वाढ |
| विदर्भ (११ जिले) | ३५°C ते ३९°C | २°C ते ६.२°C वाढ |
२. रात्रीचा उकाडा आणि पुढील आठवड्याचा अंदाज
* सध्याची स्थिती: सध्या केवळ अलिबाग येथे पहाटेचे किमान तापमान २७.६°C (सरासरीपेक्षा ३°C जास्त) नोंदवले गेले आहे. उर्वरित महाराष्ट्रात सध्या रात्रीचा फारसा उकाडा जाणवत नाही.
* पुढील आठवडा (१६ ते २२ ऑक्टोबर): मात्र, १६ ऑक्टोबर ते २२ ऑक्टोबरदरम्यान महाराष्ट्रात रात्रीच्या उकाड्यात मोठी वाढ होण्याचा अंदाज आहे.
३. ऑक्टोबर हीट तीव्र असण्याची मुख्य ४ कारणे
* एल निनोचा प्रभाव: मान्सूनदरम्यान एल निनोमुळे पावसाचे प्रमाण कमी राहिल्याने जमिनीतील ओलावा घटला आहे.
* उच्च हवेचा दाब (High Pressure Area): उत्तर गुजरात ते पश्चिम बंगालदरम्यान उच्च दाबाचा पट्टा तयार झाला आहे. महाराष्ट्रात हवेचा दाब सरासरी १००८–१०१० hPa ऐवजी १०१२ ते १०१४ hPa पर्यंत वाढला आहे.
* उष्ण व कोरडे वारे: उत्तर भारतातून ताशी २० ते २५ किमी वेगाने येणारे उष्ण वारे महाराष्ट्रात आल्यावर पूर्वेकडून पश्चिमेकडे (अरबी समुद्राकडे) वाहत आहेत. यामुळे समुद्रावरून येणाऱ्या थंड वाऱ्यांना (Sea Breeze) अटकाव होत आहे.
* निरभ्र आकाश: ढग गायब झाल्याने सूर्याची किरणे थेट जमिनीवर पडून दिवसभर तीव्र उष्णता निर्माण करत आहेत.
४. मुंबईत प्रचंड उकाडा आणि घालमेल का?
मुंबईत हवेच्या उच्च दाबाची प्रणाली दीर्घकाळ टिकून राहिल्याने खारे-मतलई वारे (Sea Breeze) मंदावले आहेत.
* नेहमी दुपारी समुद्राकडून येणारा थंडावा आता उशिरा पोहोचत आहे.
* आकाश पूर्ण निरभ्र असून दिवसाचे १२ तास थेट सूर्यप्रकाश मिळत आहे.
* हवेतील आर्द्रता घसरून ७०% वर आली आहे.
* मुंबईच्या विशिष्ट भौगोलिक रचनेमुळे हवेच्या उच्च दाबाचा प्रभाव अधिक तीव्रतेने जाणवतो.
या सर्वांमुळे मुंबईत दिवसा आणि रात्री दोन्ही वेळेस प्रचंड घालमेल होत आहे.
५. पाऊस आणि चक्रीवादळाची शक्यता
येत्या पुढील २ आठवड्यांत (ऑक्टोबरच्या तिसऱ्या आठवड्यापर्यंत) अरबी समुद्र किंवा बंगालच्या उपसागरात कोणत्याही चक्रीवादळाची शक्यता नाही. तसेच संपूर्ण महाराष्ट्रात पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आलेली नाही.
६. दिलासा कधी मिळणार?
मंगळवार, २० ऑक्टोबर (दसरा) पासून दिवसाच्या कमाल तापमानात घट होण्यास सुरुवात होईल. त्यामुळे २० ऑक्टोबरनंतरच नागरिकांना या तीव्र उष्णतेपासून काहीसा दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे.