मुंबई (प्रतिनिधी), ९ ऑक्टोबर २०२६ -
महाराष्ट्रातील प्रत्येक नागरिकाला उत्तम आणि दर्जेदार आरोग्य सेवा मिळावी, या 'सर्वांसाठी आरोग्य' या ध्येयाला गती देण्यासाठी राज्य सरकारने एक मोठे आणि क्रांतिकारक पाऊल उचलले आहे.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या संकल्पनेतून आरोग्य क्षेत्रातील नवोन्मेष (Innovation) आणि गुणवत्ता सुधारणेसाठी राज्यस्तरीय ‘लिव्हिंग लॅब’ (Living Lab) विकसित केली जात आहे.
या उपक्रमाद्वारे स्थानिक गरजांवर आधारित आरोग्य उपायांची प्रत्यक्ष चाचणी घेतली जाणार असून, यामुळे आरोग्यसेवेचा दर्जा सुधारण्यासोबतच कौशल्य विकास आणि रोजगाराच्या नव्या संधीही निर्माण होणार आहेत.
काय आहे 'लिव्हिंग लॅब'चे मुख्य उद्दिष्ट?
'लिव्हिंग लॅब' हे एक असे सामायिक व्यासपीठ (Platform) असेल, जिथे शासन, आरोग्यसेवा प्रदाते, खासगी क्षेत्र, शैक्षणिक संस्था आणि तंत्रज्ञान नवोन्मेषक एकत्र येतील. या उपक्रमाचे प्रमुख उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे आहेत:
* स्थानिक गरजांची ओळख:
राज्यातील विविध भागांतील आरोग्यविषयक प्राधान्यक्रम आणि समस्या निश्चित करणे.
* प्रत्यक्ष चाचणी:
समुदायांच्या गरजांवर आधारित नवीन वैद्यकीय पद्धती आणि उपचारांची थेट आरोग्य व्यवस्थेत चाचणी घेणे.
* आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर:
कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence), डिजिटल हेल्थ, डेटा ॲनालिटिक्स आणि 'प्रिसिजन हेल्थ' (Precision Health) यांसारख्या प्रगत तंत्रज्ञानाचा रुग्णांच्या उपचारासाठी प्रभावी वापर करणे.
खासगी व सार्वजनिक क्षेत्राची एकत्र मूठ
या उपक्रमाची सर्वात मोठी संधी म्हणजे खासगी आरोग्य क्षेत्राची मोठी व्याप्ती आणि क्षमता सार्वजनिक आरोग्याच्या प्राधान्यक्रमांशी जोडली जाणार आहे.
यामुळे सर्वसामान्यांना, विशेषतः दुर्गम व वंचित घटकातील नागरिकांना व्यवहार्य, परवडणारे आणि सुलभ उपचार मिळणे शक्य होईल. जे नवोन्मेषी उपाय महाराष्ट्रात यशस्वी ठरतील, त्यांचा विस्तार पुढे राज्यभरात आणि देशाच्या इतर भागातही केला जाईल.
रोजगार आणि उद्योगनिर्मितीला चालना
'लिव्हिंग लॅब' केवळ आरोग्यसेवेपुरती मर्यादित न राहता, तिच्या पुढील टप्प्यांमध्ये स्थानिक पातळीवर कौशल्य विकास (Skill Development), रोजगार आणि आरोग्य क्षेत्राशी निगडित नवीन उद्योगनिर्मितीच्या (Startup Ecosystem) संधींचा शोध घेतला जाणार आहे.
सहयोगी मॉडेलचे उत्तम उदाहरण: 'मान्यता' आणि 'MSD फॉर मदर्स'
या संकल्पनेचे प्रारंभिक आणि यशस्वी उदाहरण म्हणून ‘द फेडरेशन ऑफ ऑब्स्टेट्रिक्स अँड गायनॅकॉलॉजिकल सोसायटीज ऑफ इंडिया’ (FOGSI) च्या ‘मान्यता’ या उपक्रमाचा उल्लेख करता येईल. हा उपक्रम माता आरोग्यसेवा (Maternal Healthcare) बळकट करण्यासाठी कार्यरत आहे.
तसेच, ‘एमएसडी फॉर मदर्स’ (MSD for Mothers) ही संस्था या सहयोगी प्रारूपाचा समन्वय साधत असून विविध भागीदारांना एकत्र आणत आहे. या भागीदारीमुळे नवीन संशोधनांचे रुपांतर शाश्वत आणि कायमस्वरूपी आरोग्य उपायांमध्ये होण्यास मदत होईल.
केवळ नवीन तंत्रज्ञान आणणे एवढाच या उपक्रमाचा हेतू नसून, ते तंत्रज्ञान राज्यातील शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचवणे हे 'लिव्हिंग लॅब'चे ध्येय आहे. पुरावेनिर्मिती (Evidence Generation) आणि परस्पर सहकार्यावर आधारित हे मॉडेल महाराष्ट्राच्या आरोग्य व्यवस्थेला एका नव्या उच्चांकावर घेऊन जाईल, यात शंका नाही.