मुंबई (प्रतिनिधी), ९ ऑक्टोबर २०२६ -
जागतिक पातळीवर मानवी हक्कांचे रक्षण आणि वर्णद्वेषाविरोधात दिलेल्या अतुलनीय योगदानाबद्दल दक्षिण आफ्रिकेतील भारतीय वंशाच्या प्रसिद्ध वकील आणि संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या माजी मानवाधिकार उच्चायुक्त नावी पिल्लई (Navi Pillay) यांना २०२६ चा नोबेल शांतता पुरस्कार (Nobel Peace Prize 2026) जाहीर झाला आहे.
नॉर्वेच्या नोबेल समितीने आज ओस्लो येथे या सर्वोच्च जागतिक सन्मानाची घोषणा केली. दरम्यान, या पुरस्काराच्या शर्यतीत पुन्हा एकदा अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासह अनेक बड्या राजकीय नेत्यांची नावे चर्चेत होती, मात्र नोबेल समितीने ट्रम्प यांना हुलकावणी देत मानवाधिकारांच्या रक्षणकर्त्या नावी पिल्लई यांच्या कार्याचा गौरव केला आहे.
मानवाधिकार लढ्याचे आयुष्यभराचे योगदान
नावी पिल्लई यांनी आयुष्यभर दुर्बल, शोषित आणि युद्धजन्य परिस्थितीतील नागरिकांच्या हक्कांसाठी लढा दिला आहे. नोबेल समितीने त्यांच्या नावाची घोषणा करताना स्पष्ट केले की, "अत्याचारग्रस्त आणि निष्पाप नागरिकांच्या न्याय हक्कांसाठी निर्भीडपणे आवाज उठवणे, आंतरराष्ट्रीय कायद्यांची प्रभावी अंमलबजावणी करणे आणि जागतिक शांततेसाठी मानवाधिकारांचा पाया भक्कम करणे, या क्षेत्रांतील त्यांच्या प्रदीर्घ आणि निस्वार्थी सेवेची दखल घेऊन हा सन्मान देण्यात येत आहे."
नावी पिल्लई यांच्या कार्याची मुख्य वैशिष्ट्ये:
* दक्षिण आफ्रिकेतील रंगभेदविरोधी लढा:
त्यांनी दक्षिण आफ्रिकेतील 'अपार्थाईड' (रंगभेद) राजवटीदरम्यान दडपशाहीविरोधात लढा देणाऱ्या स्वातंत्र्यसैनिकांचे न्यायालयात वकील म्हणून प्रतिनिधित्व केले.
* आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारी न्यायालयात (ICC) महत्त्वपूर्ण भूमिका:
आंतरराष्ट्रीय न्यायालयात न्यायाधीश म्हणून काम करताना त्यांनी नरसंहार आणि युद्धातील लैंगिक हिंसाचाराला 'युद्ध गुन्हे' (War Crimes) म्हणून मान्यता मिळवून देण्यात मोलाचा वाटा उचलला.
* यूएन मानवाधिकार उच्चायुक्त (UN High Commissioner for Human Rights): २००८ ते २०१४ या कालावधीत त्यांनी संयुक्त राष्ट्रसंघात अत्यंत पारदर्शक आणि खंबीरपणे मानवाधिकारांची बाजू मांडली.
डोनाल्ड ट्रम्प यांना पुन्हा धक्का
यंदाच्या नोबेल शांतता पुरस्कारासाठी जगभरातून विविध क्षेत्रांतील व्यक्ती आणि संस्थांची नामांकने आली होती. यामध्ये आंतरराष्ट्रीय राजकीय घडामोडींमध्ये मध्यस्थीचे दावे करणारे अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या नावाची मोठी चर्चा राजकीय वर्तुळात रंगली होती. ट्रम्प यांच्या समर्थकांनी विविध करारांचे दाखले देत त्यांना हा पुरस्कार मिळायला हवा असा दावा केला होता.
तथापि, नोबेल समितीने राजकीय प्रभावांना बाजूला सारत, प्रत्यक्ष जमिनीवर उतरून निष्पाप जनतेच्या न्यायासाठी लढा देणाऱ्या आणि कायदेशीर चौकट भक्कम करणाऱ्या नावी पिल्लई यांच्या नावाला पसंती दिली. यामुळे ट्रम्प यांची नोबेल मिळवण्याची इच्छा पुन्हा एकदा अपूर्ण राहिली आहे.
भारतीय वंशाचा जागतिक स्तरावर अभिमान
नावी पिल्लई यांचे पूर्वज तामिळनाडूमधून दक्षिण आफ्रिकेत स्थलांतरित झाले होते. डर्बन येथे जन्मलेल्या पिल्लई यांनी अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत शिक्षण पूर्ण करून दक्षिण आफ्रिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयात पहिल्या कृष्णवर्णीय महिला न्यायाधीश बनण्याचा मान मिळवला होता.
त्यांच्या या यशाबद्दल भारत, दक्षिण आफ्रिका आणि जागतिक मानवाधिकार संघटनांकडून आनंदाचे वातावरण व्यक्त केले जात असून त्यांच्यावर जगभरातून कौतुकाचा वर्षाव होत आहे.
हा पुरस्कार केवळ एका व्यक्तीचा सन्मान नसून, जगभरात मानवी मूल्यांसाठी लढणाऱ्या प्रत्येक कार्यकर्त्याचा बहुमान आहे, अशी प्रतिक्रिया मानवाधिकार संघटनांनी दिली आहे.
?s=20