मुंबई (प्रतिनिधी), ८ ऑक्टोबर २०२६ -
भारताच्या संरक्षण आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रासाठी अत्यंत महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेने (DRDO) स्वदेशी बनावटीच्या 'हाय-अल्टिट्यूड प्लॅटफॉर्म'ची (HAPS - High Altitude Platform System) यशस्वी उड्डाण चाचणी पूर्ण केली आहे.
६ ऑक्टोबर २०२६ रोजी पार पडलेल्या या चाचणीदरम्यान भारतीय तंत्रज्ञानाने एक नवा मैलाचा दगड गाठला असून, यामुळे भारताच्या सीमावर्ती भागात दीर्घकाळ लक्ष ठेवण्याच्या आणि देखरेख करण्याच्या क्षमतेत मोठी वाढ होणार आहे.
उड्डाण चाचणीची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये:
* २१ किलोमीटरची उंची:
उड्डाणादरम्यान या प्रायोगिक प्लॅटफॉर्मने समुद्रसपाटीपासून तब्बल २१ किमी (स्ट्रॅटोस्फिअर - समताप मंडळ) उंचीपर्यंत यशस्वी उड्डाण केले.
* ३० मिनिटांचा स्टे (थॉल्ट):
जमिनीवरून परत उतरण्याचे आदेश मिळण्यापूर्वी या प्रणालीने २० किमी उंचीवर तब्बल ३० मिनिटांहून अधिक काळ हवेत स्थिर राहून आपली क्षमता सिद्ध केली.
* सुरक्षित लँडिंग:
चाचणी पूर्ण झाल्यानंतर ही संपूर्ण प्रणाली यशस्वीरीत्या जमिनीवर सुरक्षितपणे प्राप्त (Recover) करण्यात आली, ज्यानंतर उड्डाणादरम्यानच्या सर्व तांत्रिक माहितीचे (Data) सखोल विश्लेषण करण्यात आले.
रिअल-टाइम डेटा आणि आधुनिक उपकरणांची चाचणी
उड्डाणादरम्यान 'एअरबोर्न प्लॅटफॉर्म'वरून रिअल-टाइम व्हिडिओ डेटा आणि वाहनाशी संबंधित महत्त्वाचे पॅरामीटर्स थेट 'ग्राउंड कंट्रोल स्टेशन'वर प्राप्त झाले. यावरून हे उड्डाण ठरवलेल्या सर्व नियोजित उद्दिष्टांनुसार अत्यंत यशस्वी ठरल्याचे स्पष्ट झाले.
या हाय-टेक प्रणालीमध्ये खालील प्रमुख इलेक्ट्रॉनिक नियंत्रण प्रणाली व उपकरणांचा समावेश करण्यात आला आहे:
१. इनर्शियल मेजरमेंट युनिट (IMU): अचूक दिशा आणि गती मोजण्यासाठी.
२. जीपीएस (GPS) रिसीव्हर: रिअल-टाइम लोकेशन ट्रॅकिंगसाठी.
३. ऑन-बोर्ड कॅमेरे: हाय-रिझोल्यूशन व्हिडिओ आणि इमेजिंगसाठी.
४. उंची नियंत्रण यंत्रणा (Altitude Control System): हवेत ठराविक उंचीवर समतोल राखण्यासाठी.
कोणाद्वारे झाली निर्मिती आणि चाचणी?
हे 'हाय-अल्टिट्यूड प्लॅटफॉर्म' ही हवेपेक्षा हलकी (Lighter-than-air) प्रणाली आहे. दीर्घकाळ स्ट्रॅटोस्फियरमध्ये राहून हवेतून देखरेख (Aerial Surveillance) ठेवण्यासाठी आग्रा येथील ‘एरियल डिलिव्हरी रिसर्च अँड डेव्हलपमेंट एस्टॅब्लिशमेंट’ (ADRDE) द्वारे हे डिझाइन आणि विकसित केले जात आहे.
ही महत्त्वपूर्ण चाचणी भारतीय हवाई दल (IAF), CEMILAC, नागरी हवाई वाहतूक महासंचालनालय (DGCA), भारतीय विमानतळ प्राधिकरण (AAI) आणि इतर नागरी प्राधिकरणांच्या परस्पर समन्वयातून पार पडली.
'आत्मनिर्भर भारत'च्या प्रवासातील महत्त्वाचा टप्पा: राजनाथ सिंह
केंद्रीय संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांनी या ऐतिहासिक यशाबद्दल डीआरडीओ, भारतीय हवाई दल आणि सहभागी उद्योगांचे मनःपूर्वक अभिनंदन केले.
"दीर्घकाळ परिचालनास सक्षम असणाऱ्या 'स्ट्रॅटोस्फियरिक एअरशिप'च्या निर्मितीच्या दिशेने भारताच्या 'आत्मनिर्भर भारत' प्रवासातील हा एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा आहे," अशा शब्दांत त्यांनी या यशाचे कौतुक केले.
तसेच संरक्षण संशोधन व विकास विभागाचे सचिव आणि डीआरडीओचे अध्यक्ष राजेश कुमार सिंह यांनीही या मोहिमेत सहभागी असलेल्या सर्व वैज्ञानिक व तांत्रिक चमूंचे विशेष अभिनंदन केले आहे.
या तंत्रज्ञानामुळे भविष्यात सॅटेलाइटवर अवलंबून न राहता अत्यंत कमी खर्चात देशाच्या सीमांवर २४ तास नजर ठेवणे शक्य होणार आहे.
?s=20