मुंबई, (प्रतिनिधी) ८ ऑक्टोबर - भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वात प्रतिभावान, आक्रमक आणि अष्टपैलू अभिनेत्यांपैकी एक असलेले पद्मश्री नाना पाटेकर यांचे वयाच्या ७५ व्या वर्षी दुःखद निधन झाले आहे. त्यांच्या निधनाने मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीवर, तसेच त्यांच्या करोडो चाहत्यांवर दुःखाचा डोंगर कोसळला आहे.
आपल्या दमदार संवादफेकीने आणि वास्तववादी अभिनयाने प्रेक्षकांच्या हृदयावर अधिराज्य गाजवणारे नाना पाटेकर यांच्या जाण्याने भारतीय अभिनय क्षेत्रातील एक सुवर्णयुग समाप्त झाले आहे.
गोव्यात हृदयविकाराचा तीव्र झटका
मिळालेल्या माहितीनुसार, नाना पाटेकर गोव्यातील आपल्या निवासस्थानी असताना त्यांना अचानक तीव्र हृदयविकाराचा झटका आला. त्यांना तात्काळ जवळच्या रुग्णालयात नेण्यात आले, परंतु उपचारादरम्यान त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाची बातमी समजताच कला, राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रातील दिग्गजांनी तीव्र शोक व्यक्त केला आहे.
अभिनयाचा 'नाना' पॅटर्न: रंगभूमी ते बॉलिवूड
१ जानेवारी १९५१ रोजी जन्मलेल्या विश्वनाथ 'नाना' पाटेकर यांनी आपल्या अभिनय प्रवासाची सुरुवात प्रायोगिक व व्यावसायिक रंगभूमीवरून केली. 'हमीदाबाईची कोठी' या नाटकातील त्यांच्या अभिनयाने संपूर्ण महाराष्ट्राचे लक्ष वेधून घेतले.
त्यानंतर त्यांनी हिंदी आणि मराठी चित्रपटसृष्टीत प्रवेश केला आणि अल्पावधीतच स्वतःची एक वेगळी आणि स्वतंत्र शैली निर्माण केली. अभिनयातील त्यांचा आक्रमकपणा, तीक्ष्ण नजरेने केलेला अभिनय आणि संवादातील पॉझ (विराम) घेण्याची त्यांची अनोखी पद्धत हा 'नाना पॅटर्न' म्हणून ओळखला जाऊ लागला.
गाजलेले चित्रपट आणि अजरामर भूमिका
नाना पाटेकर यांनी आपल्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत अनेक अजरामर भूमिका साकारल्या:
* 'परिंदा' (१९८९): अण्णा या खलनायकी आणि सनकी भूमिकेने त्यांनी प्रेक्षकांचा थरकाप उडवला. या भूमिकेसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्याचा 'राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार' मिळाला.
* 'क्रांतिवीर' (१९९४): या चित्रपटातील 'प्रताप टिळक' ही भूमिका भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासातील सर्वात प्रभावी भूमिकांपैकी एक मानली जाते. "आ गए मेरी मौत का तमाशा देखने..." हा त्यांचा संवाद आजही घराघरांत लोकप्रिय आहे. या भूमिकेसाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.
* 'अग्निशाक्षी' आणि 'खामोशी': संवेदनशील आणि नकारात्मक छटा असलेल्या भूमिकाही त्यांनी तितक्याच ताकदीने साकारल्या.
* 'नटसम्राट' (२०१६): कुसुमाग्रजांच्या अजरामर नाटकावर आधारित या मराठी चित्रपटात त्यांनी साकारलेला 'अप्पासाहेब बेलवलकर' पाहून प्रत्येक प्रेक्षकाचे डोळे पाणावले. हा त्यांच्या कारकिर्दीतील मैलाचा दगड ठरला.
* 'वेलकम' मालिका: गंभीर भूमिकांसोबतच 'उदय शेट्टी' या भूमिकेतून त्यांनी विनोदाचे अचूक टायमिंग साधत नव्या पिढीलाही वेड लावले.
केवळ अभिनेते नव्हे, तर 'माणूस' म्हणून महान: नाम फाऊंडेशन
नाना पाटेकर हे केवळ एक महान अभिनेते नव्हते, तर अत्यंत संवेदनशील समाजसेवकही होते. महाराष्ट्रातील दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांच्या मदतीसाठी त्यांनी ज्येष्ठ अभिनेते मकरंद अनासपुरे यांच्यासोबत 'नाम फाऊंडेशन' ची स्थापना केली. या संस्थेच्या माध्यमातून हजारो दुष्काळग्रस्त शेतकरी कुटुंबांना आर्थिक मदत दिली गेली, तसेच अनेक गावांमध्ये जलसंधारणाची कामे करून नद्यांचे पुनरुज्जीवन करण्यात आले.
शेतकऱ्यांच्या अश्रूंची कदर करणारा आणि त्यांच्या पाठीशी खंबीरपणे उभा राहणारा 'देवमाणूस' म्हणून शेतकरी बांधव त्यांच्याकडे पाहत असत.
राष्ट्रीय पुरस्कार आणि पद्मश्री सन्मान
आपल्या अष्टपैलू अभिनयासाठी नाना पाटेकर यांना तीन राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि अनेक 'फिल्मफेअर' पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले. कला क्षेत्रातील त्यांच्या अतुलनीय योगदानाबद्दल भारत सरकारने त्यांना 'पद्मश्री' या सर्वोच्च नागरी पुरस्कारानेही गौरवले होते.
चित्रपटसृष्टी आणि देशावर शोककळा
नाना पाटेकर यांच्या निधनानंतर पंतप्रधान, महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री, विविध राजकीय नेते, तसेच अमिताभ बच्चन यांच्यासह अनेक दिग्गज कलाकारांनी त्यांना श्रद्धांजली वाहिली आहे.
"एक असा कलाकार, ज्याने आपल्या अभिनयाने कोट्यवधी लोकांच्या मनावर राज्य केले आणि आपल्या कर्तृत्वाने हजारो शेतकऱ्यांचे आयुष्य सावरले, असा नायक पुन्हा होणे नाही," अशा भावना व्यक्त करत देशवासीय आपल्या या लाडक्या नटसम्राटाला अश्रूभ्र नयनांनी निरोप देत आहेत.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी व्यक्त केल्या भावना
ज्येष्ठ अभिनेते आणि माझे निकटचे मित्र नाना पाटेकर यांची अशी अकाली आणि अचानक ‘एक्झिट’ मनाला मोठा धक्का देणारी आहे. मन प्रचंड दुःखी आहे. नाना जितके पडद्यावर मोठे, तितकेच मनाने सुद्धा मोठे होते. मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीला त्यांनी एक कालखंड दिला. त्यातून प्रामुख्याने एक राष्ट्रभक्त अशीच त्यांची प्रतिमा प्रेक्षकांना भावली. 'क्रांतिवीर' ते 'नटसम्राट' या त्यांच्या प्रवासात जो दमदार आणि कसदार अभिनयाचा पट त्यांनी उभा केला, त्याला तोड नाही. त्यामुळे अभिनेता म्हणून त्यांचे जाणे ही मोठी हानी आहे.
परखडपणा, बेधडकपणा हे स्वभावगुण त्यांचे व्यक्तिमत्त्व खुलवणारे ठरले. पण मी मुख्यमंत्री झाल्यापासून त्यांच्यातील हळवा माणूस कायम पाहत आलो आहे. आम्ही जलयुक्त शिवार अभियान हाती घेतले, तेव्हा त्याला पाठिंबा देण्यासाठी स्वतः नाना पुढे आले होते. मकरंद अनासपुरेजी आणि त्यांनी सोबत येत 'नाम फाऊंडेशन'ची स्थापना केली आणि स्वतः शिवारात जाऊन काम केले.
शेतकऱ्यांसाठी मदत करणे असो, दुष्काळी कालखंडात मदतीचा हात पुढे करणे असो, नाना कायम अग्रणी राहिले. यंदाही आपण दुष्काळाचा सामना करीत असताना नाना कधीच मागे राहिले नसते, पण ते अचानक सोडून निघून गेले. मी त्यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करतो. त्यांच्या कुटुंबियांच्या, चाहत्यांच्या दुःखात आम्ही सहभागी आहोत.