पुणे/नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) ४ ऑक्टोबर - केंद्र सरकारच्या शिक्षण मंत्रालयाने देशातील ५ प्रमुख भाषांच्या अभ्यासासाठी आणि संशोधनासाठी 'उत्कृष्टता केंद्र' (Centre of Excellence) स्थापन करण्यास मंजुरी दिली आहे. यामध्ये महाराष्ट्रातील ऐतिहासिक पुण्याच्या 'डेक्कन कॉलेज पोस्ट-ग्रॅज्युएट अँड रिसर्च इन्स्टिट्यूट' येथे 'अभिजात मराठी भाषा उत्कृष्टता केंद्राची' स्थापना केली जाणार आहे. केंद्र सरकारच्या या निर्णयामुळे मराठी भाषेच्या प्रगत संशोधनाला, जतनाला आणि डिजिटायझेशनला मोठी गती मिळणार आहे.
शिक्षण मंत्रालयाच्या उच्च शिक्षण विभागाने ३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी यासंदर्भातील अधिकृत घोषणा केली. मराठीसोबतच आसामी, बंगाली, पाली आणि प्राकृत या भाषांसाठीही देशातील विविध विद्यापीठांमध्ये ही उत्कृष्टता केंद्रे सुरू केली जात आहेत.
देशातील ५ अभिजात भाषा उत्कृष्टता केंद्रे:
| अ. क्र. | अभिजात भाषा | स्थापन होणारे उत्कृष्टता केंद्र |
| १. | अभिजात मराठी | डेक्कन कॉलेज (डिम्ड युनिव्हर्सिटी), पुणे, महाराष्ट्र |
| २. | अभिजात आसामी | तेजपूर युनिव्हर्सिटी, आसाम |
| ३. | अभिजात बंगाली | विश्वभारती युनिव्हर्सिटी, पश्चिम बंगाल |
| ४. | अभिजात पाली | सेंट्रल युनिव्हर्सिटी ऑफ ओडिशा, ओडिशा |
| ५. | अभिजात प्राकृत | सेंट्रल युनिव्हर्सिटी ऑफ गुजरात, गुजरात |
उत्कृष्टता केंद्रांची ४ प्रमुख कार्यक्षेत्रे:
ही केंद्रे अभिजात भाषांचा शैक्षणिक वारसा जपण्यासाठी खालील महत्त्वाच्या ४ मुद्द्यांवर लक्ष केंद्रित करतील:
१. शैक्षणिक संशोधन व अभ्यास: मराठी भाषेतील प्राचीन ग्रंथ, साहित्य आणि भाषिक स्वरूपावर प्रगत संशोधन करण्यासाठी संस्थात्मक व्यासपीठ उपलब्ध होईल.
२. जतन आणि संगणकीकरण (Digitization): प्राचीन हस्तलिखिते, दुर्मिळ ग्रंथ आणि साहित्याचे दस्तऐवजीकरण करून डिजिटल स्वरूपात जतन केले जाईल.
३. साहित्यिक वारशाचा प्रसार: मराठीच्या समृद्ध ज्ञानपरंपरेचा आणि साहित्याचा देश-विदेशात व्यापक प्रसार केला जाईल.
४. प्रादेशिक शैक्षणिक व्यवस्थेला बळ: महाराष्ट्र, गुजरात, ओडिशा, आसाम आणि पश्चिम बंगाल या ५ राज्यांमधील उच्च शिक्षण आणि संशोधन व्यवस्थेला या निर्णयामुळे अधिक बळकटी मिळेल.
मराठी भाषेसाठी सुवर्णक्षण
मराठी भाषेला अभिजात दर्जा मिळाल्यानंतर, आता थेट पुण्याच्या डेक्कन कॉलेजसारख्या प्रतिष्ठित संस्थेत हे उत्कृष्टता केंद्र स्थापन होत असल्याने भाषेच्या भावी संशोधकांसाठी आणि अभ्यासकांसाठी नव्या संधींची कवाडे उघडली आहेत. यामुळे प्राचीन मराठी साहित्याचे डिजिटल संवर्धन होऊन ते नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवणे सुलभ होणार आहे.