मुंबई, (प्रतिनिधी) ३ ऑक्टोबर - भारतीय हवामान विभागाने (IMD) देशातील मान्सूनबाबत अत्यंत महत्त्वाची माहिती दिली आहे. देशातील अनेक राज्यांनंतर आता महाराष्ट्रातूनही मान्सूनच्या अधिकृत परतीच्या प्रवासाला सुरुवात झाली आहे. नैर्ऋत्य मोसमी वारे (मान्सून) देशाच्या उत्तरेकडील भागातून माघार घेत असून महाराष्ट्राच्या सीमेवरूनही मान्सून मागे फिरण्यास सुरुवात झाली आहे. मात्र, परतीच्या प्रवासादरम्यान हवामानात अचानक मोठे बदल होत असून, येत्या काही दिवसांत राज्यातील अनेक जिल्ह्यांमध्ये विजांच्या कडकडाटासह आणि वादळी वाऱ्यासह मुसळधार पावसाची शक्यता हवामान खात्याने वर्तवली आहे.
देशभरात मान्सूनची माघार, महाराष्ट्रात पोषक वातावरण
हवामान विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, राजस्थान, पंजाब, हरियाणा, दिल्ली, गुजरात आणि उत्तर प्रदेशच्या अनेक भागांतून मान्सूनने पूर्णपणे माघार घेतली आहे. हवामानातील बदलांमुळे मान्सूनच्या परतीसाठी अत्यंत पोषक वातावरण तयार झाले आहे.
उत्तर म्यानमार आणि आग्नेय बांगलादेशच्या किनारपट्टीवर कमी दाबाचे क्षेत्र निर्माण झाले असून, दुसरीकडे कर्नाटक ते मन्नारच्या आखातापर्यंत समुद्रसपाटीपासून सुमारे ९०० मीटर उंचीवर कमी दाबाचा पट्टा सक्रिय आहे. या प्रणालींमुळे अरबी समुद्र आणि बंगालच्या उपसागरातून बाष्पयुक्त वारे राज्याकडे खेचले जात आहेत. परिणामी, मान्सून जरी मागे फिरत असला तरी तो जातेवेळी राज्याच्या विविध भागात जोरदार हजेरी लावण्याचा अंदाज आहे.
कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि मराठवाड्यात इशारा
हवामान विभागाने दिलेल्या अंदाजानुसार, पुढील २४ ते ४८ तासांत कोकण, मध्य महाराष्ट्र, मराठवाडा आणि विदर्भातील काही जिल्ह्यांमध्ये मेघगर्जना आणि विजांच्या कडकडाटासह पाऊस होण्याची शक्यता आहे.
* कोकण आणि गोवा: रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग आणि रायगड जिल्ह्यांत वादळी वाऱ्यासह मुसळधार पावसाचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
* पश्चिम महाराष्ट्र: पुणे, सातारा, सोलापूर आणि सांगली जिल्ह्यांमध्ये काही ठिकाणी विजांच्या कडकडाटासह हलक्या ते मध्यम स्वरूपाच्या पावसाचा अंदाज आहे.
* मराठवाडा व विदर्भ: या भागांतील काही जिल्ह्यांत ढगाळ हवामानासह तुरळक ठिकाणी वादळी पावसाची शक्यता असून हवामान खात्याने नागरिकांना काळजी घेण्याचे आवाहन केले आहे.
ऑक्टोबर हिटचा तडाखा आणि हवामानातील विषमता
यंदाच्या पावसाळ्यात राज्यामध्ये पावसाचे असमान वितरण पाहायला मिळाले. काही भागांत मुसळधार पाऊस झाला, तर काही भागांत अपेक्षित पाऊस न पडल्याने पावसाची तूट नोंदवली गेली आहे. उदाहरणार्थ, पुणे शहरात यंदा जून आणि सप्टेंबर महिना कोरडा गेला असला तरी एकूण ७३६.६ मिमी पावसाची नोंद झाली आहे.
आता मान्सून मागे फिरत असतानाच राज्यात ‘ऑक्टोबर हिट’चा प्रभावही जाणवू लागला आहे. सकाळी आणि दुपारी उन्हाचा चटका तीव्र होत असून, दुपारनंतर अचानक ढग जमा होऊन मुसळधार पाऊस कोसळत आहे. तापमानवाढ आणि आर्द्रता या दोन्ही घटकांमुळे नागरिकांना उकाड्याचा सामना करावा लागत आहे.
शेतकऱ्यांना महत्त्वाचा सल्ला
परतीच्या पावसाचा फटका काढणीला आलेल्या पिकांना बसण्याची मोठी शक्यता असते. सध्या राज्यात खरीप हंगामातील पिकांची (जसे की सोयाबीन, कापूस, बाजरी व भात) काढणी आणि मळणी सुरू आहे. हवामान विभागाने दिलेल्या पावसाच्या पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांनी विशेष खबरदारी घेण्याचे आवाहन कृषी विभागाने केले आहे:
१. कापणी केलेले शेतमाल सुरक्षित ठिकाणी झाकून ठेवावा किंवा साठवणूक केंद्रात हलवावा.
२. विजांचा कडकडाट सुरू असताना शेतात किंवा उघड्यावर जाणे टाळावे.
३. कीटकनाशके किंवा खतांची फवारणी पुढील काही दिवस स्थगित ठेवावी.
मान्सूनचा परतीचा प्रवास सुरू झाल्याने हिवाळ्याच्या आगमनाची चाहूल लागली आहे. पुढील आठवडाभरात मान्सून महाराष्ट्रातील संपूर्ण भागातून पूर्णपणे माघार घेईल, असा अंदाज हवामान तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे. मात्र, तोपर्यंत राज्याला परतीच्या पावसाचा तडाखा सहन करावा लागणार आहे. त्यामुळे नागरिकांनी तसेच शेतकऱ्यांनी हवामान विभागाच्या सूचनांकडे लक्ष देऊन योग्य ती काळजी घेणे आवश्यक आहे.