अहमदाबाद, (प्रतिनिधी) १ ऑक्टोबर - पर्यावरणपूरक आणि हरित ऊर्जेकडे वाटचाल करणाऱ्या भारतीय रेल्वेच्या प्रवासात रविवारी एक ऐतिहासिक यश जोडले गेले. केंद्रीय गृह आणि सहकारिता मंत्री अमित शहा यांनी गुजरात राज्यातील साबरमती रेल्वे स्टेशनवरून देशातील पहिल्या एलएनजी (Liquefied Natural Gas - द्रवरूप नैसर्गिक वायू) इंधनावर चालणाऱ्या ट्रेनला हिरवा झेंडा दाखवून शुभारंभ केला. भारतीय रेल्वेचे डिझेलवरील अवलंबित्व कमी करणे आणि कार्बन उत्सर्जन रोखणे या दृष्टीने हा एक क्रांतीकारक टप्पा मानला जात आहे.
कुठून कुठे धावणार ही ट्रेन?
देशातील ही पहिली एलएनजी-चलित ट्रेन प्राथमिक टप्प्यात गुजरातच्या साबरमती रेल्वे स्थानकापासून मेहसाणा (Sabarmati to Mahesana) दरम्यान चालवली जाणार आहे.
अहमदाबाद रेल्वे विभागांतर्गत येणाऱ्या या मार्गावर सुमारे २,००० किलोमीटरहून अधिक अंतराची यशस्वी चाचणी (Field Trial) पूर्ण केल्यानंतर ही गाडी आता नियमित प्रवाशांच्या सेवेत दाखल करण्यात आली आहे.
तिकीट दर काय असतील?
ही गाडी डेमो (DEMU/Passenger) लोकल सेवेचा एक भाग म्हणून चालवण्यात येत आहे.
* सामान्य प्रवाशांसाठी परवडणारे दर: एलएनजी तंत्रज्ञानामुळे इंधनावरील खर्च कमी होणार असला, तरी या गाडीचे तिकीट दर सामान्य पॅसेंजर आणि लोकल ट्रेनसारखेच अत्यंत माफक आणि सर्वसामान्यांच्या खिशाला परवडणारे ठेवण्यात आले आहेत.
* भाड्यात कोणतीही विशेष किंवा अतिरिक्त दरवाढ करण्यात आलेली नाही, ज्यामुळे दररोज प्रवास करणाऱ्या नोकरदार व विद्यार्थ्यांचा प्रवास अधिक सुलभ होणार आहे.
गाडीची प्रमुख वैशिष्ट्ये आणि तंत्रज्ञान:
१. ड्युअल-फ्यूल (Dual-Fuel) प्रणाली: ही ट्रेन केवळ एलएनजीवरच नाही, तर डिझेल + एलएनजी अशा दोन्ही इंधनांवर चालण्यास सक्षम आहे. परिस्थितीनुसार किंवा इंधनाच्या उपलब्धतेनुसार इंजिन आपोआप मोड बदलू शकते.
२. ४०% डिझेलची बचत: या तंत्रज्ञानामुळे पारंपरिक डिझेलच्या वापरात थेट ४० टक्क्यांपर्यंत बचत होणार आहे, ज्यामुळे सरकारचे लाखो रुपयांचे परकीय चलन वाचेल.
३. पर्यावरणपूरक (हरित प्रवास): एलएनजीच्या वापरामुळे कार्बन डायऑक्साइड (CO₂), नायट्रोजन ऑक्साइड (NOx) आणि विषारी कणांच्या उत्सर्जनामध्ये ८० टक्क्यांहून अधिक घट होणार आहे.
४. विशेष क्रायोजेनिक फ्युएल टँक: प्रत्येक ड्रायव्हिंग पॉवर कारमध्ये (DPC) २,२०० लिटर क्षमतेची उच्च तंत्रज्ञानाने सुसज्ज एलएनजी टँक बसवण्यात आली आहे, जी एका वेळी सुमारे ४४४ किमीच्या प्रवासासाठी पुरेशी आहे.
५. अत्याधुनिक सुरक्षा (Auto Safety Sensors): ट्रेनमध्ये क्रायोजेनिक सेफ्टी सिस्टीमसह १ सेकंदाच्या आत इंधन पुरवठा बंद करणारे 'ऑटोमॅटिक सेफ्टी वॉल्व्ह' बसवण्यात आले आहेत, ज्यामुळे प्रवास पूर्णपणे सुरक्षित राहील.
२०३० पर्यंत झीरो डिझेलचे उद्दिष्ट
शुभारंभाच्या प्रसंगी गृहमंत्री अमित शहा म्हणाले की, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखाली भारतीय रेल्वे वेगाने आधुनिकतेकडे जात आहे. वर्ष २०१५-१६ मध्ये रेल्वे २९३ कोटी लिटर डिझेल वापरत होती, जे आता १०८ कोटी लिटरवर आले आहे आणि २०३० पर्यंत रेल्वेचा डिझेल वापर शून्य (Zero Diesel) करण्याचा संकल्प सरकारने केला आहे, ज्यामध्ये ही एलएनजी ट्रेन महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावेल.