दीपकनाथ गांगुर्डे, (नाशिक) २३ सप्टेंबर - २०२७ मध्ये होणाऱ्या सिंहस्थ कुंभमेळ्याच्या पार्श्वभूमीवर नाशिक आणि त्र्यंबकेश्वर परिसरातील सुरक्षा आणि गर्दी व्यवस्थापन (Crowd Management) अधिक सक्षम करण्यासाठी प्रशासनाने मोठा निर्णय घेतला आहे. नाशिक शहरात पूर्वपारंपारिक योजनेव्यतिरिक्त आणखी १,००० अतिरिक्त सीसीटीव्ही (CCTV) कॅमेरे बसवण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. या नवीन वाढीमुळे एकट्या नाशिक शहरातील कॅमेऱ्यांची संख्या ४,००० वर पोहोचणार असून, त्र्यंबकेश्वरमधील १,००० कॅमेऱ्यांसह संपूर्ण कुंभमेळा क्षेत्रात ५,००० हायटेक एआय (AI) आधारित कॅमेऱ्यांचे भव्य सुरक्षा जाळे तयार केले जाणार आहे.
पोलीस प्रशासनाच्या सूचनेवरून आराखड्यात बदल
'नाशिक म्युनिसिपल स्मार्ट सिटी डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन लि.' (NMSCDCL) ने सुरुवातीला नाशिक शहरासाठी ३,००० कॅमेऱ्यांचा प्रस्ताव तयार केला होता. मात्र, पोलीस प्रशासनाने घेतलेल्या सुरक्षेच्या आढाव्यात साधुग्राम, गोदावरी नदीकाठावरील नव्याने विकसित होणारे घाट आणि शहरातील अंतर्गत वाहनतळे (Inner Parking Areas) हे अत्यंत संवेदनशील आणि महत्त्वाचे घटक असल्याचे स्पष्ट झाले.
पोलीस प्रशासनाच्या शिफारशीनुसार स्मार्ट सिटी कंपनीने या सुरक्षा आराखड्याचा विस्तार केला आहे:
साधुग्राम (तपोवन): सुमारे ३५० अत्याधुनिक कॅमेरे बसवले जातील.
वाहनतळ (Parking): विविध अंतर्गत पार्किंग लॉट्सवर २५० कॅमेरे नजर ठेवतील.
नवे घाट व गोदाकाठ: गोदावरी नदीकाठावरील नवीन घाटांवर ४०० कॅमेरे तैनात केले जातील.
३७५ कोटींचा प्रकल्प अन् अतिरिक्त ऑप्टिकल फायबर जाळे
नाशिक व त्र्यंबकेश्वरमधील या ५,००० कॅमेऱ्यांच्या संपूर्ण प्रकल्पासाठी ३७५ कोटी रुपयांचा खर्च अपेक्षित आहे.
या सर्व्हेलन्स नेटवर्कसाठी ३०० किमीच्या ऑप्टिकल फायबर केबल (OFC) पैकी २६५ किमीचे काम पूर्ण झाले आहे.
आता नवीन १,००० कॅमेऱ्यांसाठी आणखी ९० किमीच्या अतिरिक्त केबलची आवश्यकता भासणार आहे, ज्यासाठी १७ कोटींचा अतिरिक्त खर्च होणार असून एकूण केबल नेटवर्कचा खर्च ८७ कोटी रुपयांवर पोहोचेल.
AI तंत्रज्ञानाने गर्दीवर ठेवणार नजर
कुंभमेळा प्राधिकरणाचे आयुक्त शेखर सिंह यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, हे संपूर्ण नेटवर्क कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि डेटा ॲनालिटिक्सवर आधारित असेल. अमृतस्नान आणि शाहीस्नानाच्या मुख्य दिवसांत जेव्हा कोट्यवधी भाविक गोदाकाठी जमा होतील, तेव्हा कोणत्याही भागात गर्दीची घनता वाढू लागल्यास हे एआय कॅमेरे तात्काळ सेंट्रल कमांड अँड कंट्रोल सेंटरला अलर्ट पाठवतील. यामुळे पोलीस आणि आपत्ती व्यवस्थापन पथकांना वेळेवर गर्दी वळवणे किंवा अतिरिक्त बंदोबस्त तैनात करणे शक्य होईल.
मार्च २०२७ पर्यंत काम पूर्ण करण्याचे लक्ष्य
या प्रकल्पांतर्गत मुख्य सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांसोबतच ड्रोन सर्व्हिलन्स आणि मॉडर्न डेटा सेंटरची उभारणी केली जाणार आहे. कॅमेरे बसवण्याचे काम मार्च २०२७ पर्यंत पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले असून, त्यानंतर प्रत्यक्षात सर्व प्रणालींचे एकत्रीकरण (Integration) आणि चाचण्या (SOP Testing) घेतल्या जातील.
विशेष म्हणजे, साधुग्राम आणि पार्किंगमधील १,००० अतिरिक्त कॅमेरे हे कुंभमेळ्यापुरते तात्पुरते असले, तरी कुंभमेळ्यानंतर पोलीस प्रशासनाशी चर्चा करून हे कॅमेरे शहरातील इतर गर्दीच्या व गुन्हेगारीदृष्ट्या संवेदनशील भागात स्थलांतरित केले जातील. यामुळे कुंभमेळ्यानंतरही नाशिक शहराला ४,००० कॅमेऱ्यांचे स्थायी सुरक्षा कवच मिळणार आहे.