मुंबई, (प्रतिनिधी) २३ सप्टेंबर - केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळाने (CBFC - सेन्सर बोर्ड) चित्रपट प्रमाणीकरणासाठी सुधारित मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. या नव्या नियमांमध्ये हिंसाचार, अंमली पदार्थांचे (ड्रग्ज) प्रदर्शन, सामाजिक संवेदनशीलता, चित्रपटांची शीर्षके आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे परदेशांशी (विशेषतः चीन) भारताचे संबंध यांसारख्या मुद्द्यांवर कडक सीमा निश्चित करण्यात आल्या आहेत. या नव्या नियमावलीची चर्चा सुरू असतानाच बॉलिवूडचा सुपरस्टार सलमान खानचा आगामी वॉर-ड्रामा चित्रपट 'मातृभूमी' (Maatrubhumi: May War Rest In Peace) सेन्सर बोर्डाच्या नव्याने आखलेल्या निकषांमुळे चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला आहे.
१. परराष्ट्र संबंध आणि चीनचा संदर्भ:
CBFC च्या नव्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, चित्रपटांमधील घटकांमुळे भारताच्या इतर देशांसोबतच्या मैत्रीपूर्ण आणि राजनैतिक संबंधांवर विपरीत परिणाम होता कामा नये. तसेच राष्ट्रीय सुरक्षा, भारताची अखंडता आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील संबंध बिघडवणारे कोणतेही दृश्य किंवा संवाद स्वीकारले जाणार नाहीत.
सलमान खानच्या चित्रपटावर परिणाम: सलमान खानचा 'मातृभूमी' हा चित्रपट २०२० मधील भारत-चीन सीमावादावर (गलवान खोऱ्यातील संघर्ष) आधारित असल्याचे सांगितले जाते. पूर्वी या चित्रपटाचे नाव 'बॅटल ऑफ गलवान' (Battle of Galwan) किंवा 'गलवान अटैक' असे होते. भारत आणि चीन यांच्यात सध्या सुरू असलेल्या राजनैतिक सुधारणांच्या पार्श्वभूमीवर थेट चीनचा किंवा गलवान युद्धाचा उल्लेख टाळण्यासाठी निर्मात्यांना चित्रपटाचे नाव बदलावे लागले आहे. सूत्रांनुसार, चित्रपटामध्ये चीनचा थेट उल्लेख न करता पूर्वी भारत-पाकिस्तान संबंधांच्या वेळी जसा 'शेजारी देश' (पडोसी मुल्क) असा उल्लेख केला जायचा, तसाच वापर करावा लागू शकतो.
२. 'Say No To Drugs' चे वैधानिक इशारा बंधनकारक:
नव्या नियमांनुसार, चित्रपटांमध्ये जर अंमली पदार्थांचे सेवन, विक्री किंवा तस्करी दाखवली गेली, तर पडद्यावर “Illicit Narcotics Destroy Health and Guarantees Imprisonment. Say No To Drugs” (अवैध अंमली पदार्थ आरोग्याचा नाश करतात आणि तुरुंगवासाची हमी देतात. ड्रग्जला नाही म्हणा) हा वैधानिक इशारा दाखवणे अनिवार्य करण्यात आले आहे.
३. हिंसाचाराचे उदात्तीकरण अन् 'मोडस ऑपरेंडी':
चित्रपटात हिंसाचार दाखवण्यास बंदी नसली तरी, हिंसाचाराचे उदात्तीकरण करण्यास सक्त मनाई आहे. गुन्हेगार ज्या पद्धतीने गुन्हा करतात (Modus Operandi), त्याचे बारकावे अशा प्रकारे दाखवले जाऊ नयेत ज्यामुळे लोकांना गुन्हेगारीचे अनुकरण करण्याची प्रेरणा मिळेल. तसेच महिलांवरील अत्याचार, लैंगिक हिंसा आणि बालशोषण यांसारखे दृश्ये आत्यंतिक संवेदनशीलतेने हाताळावी लागतील.
४. चित्रपटाच्या नावांवर (Titles) बारीक लक्ष:
CBFC ने स्पष्ट केले आहे की, चित्रपटांची नावे उत्तेजक, अश्लील, भडकाऊ किंवा कोणत्याही धर्माच्या व समाजाच्या भावना दुखावणारी नसावीत. चित्रपटाच्या शीर्षकाचीही आता अत्यंत काळजीपूर्वक तपासणी केली जाईल. सलमान खानच्या चित्रपटाचे नाव 'बॅटल ऑफ गलवान' वरून बदलून 'मातृभूमी' करण्यामागे हाच नियम कारणीभूत ठरल्याचे मानले जात आहे.
५. वयानुसार नवीन 'UA' श्रेणी वर्गीकरण:
सिनेमॅटोग्राफ कायद्यातील सुधारणांनुसार चित्रपटांना आता फक्त U, UA किंवा A प्रमाणपत्र न मिळता, कौटुंबिक आणि लहान मुलांच्या सुरक्षेचा विचार करून UA 7+, UA 13+ आणि UA 16+ अशा वयोगटानुसार तीन उप-श्रेणींमध्ये वर्गीकृत केले जाईल.
थोडक्यात सांगायचे तर, केवळ अश्लीलता किंवा बोल्ड सीन्सवर कात्री चालवणे एवढाच सेन्सर बोर्डाचा उद्देश उरलेला नाही. आंतरराष्ट्रीय राजकारण, अमली पदार्थ विरोधी मोहीम आणि सामाजिक सलोखा या सर्व निकषांवर चित्रपट पारखूनच थिएटरमध्ये प्रदर्शनाची परवानगी दिली जाणार आहे, ज्याचा थेट फटका सलमान खानच्या 'मातृभूमी' सारख्या मोठ्या बजेटच्या वॉर-पट विश्वाला बसत असल्याचे दिसत आहे.