अक्षय काळे, (मुंबई) ०६ सप्टेंबर - राज्यातील शालेय विद्यार्थ्यांच्या शारीरिक आरोग्याची काळजी घेत शिक्षण प्रक्रिया अधिक आनंददायी, सुलभ आणि कृतीप्रधान करण्यासाठी राज्य शासनाच्या प्राथमिक शिक्षण संचालनालयाने एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. केंद्र शासनाच्या ‘स्कूल बॅग पॉलिसी-२०२०’ (School Bag Policy 2020) ची राज्यातील सर्व प्रकारच्या शाळांमध्ये काटेकोर व प्रभावी अंमलबजावणी करण्याचे स्पष्ट निर्देश देण्यात आले आहेत.
विद्यार्थ्यांच्या दप्तराचे वजन त्यांच्या शारीरिक वजनाच्या साधारणतः १० टक्क्यांपेक्षा जास्त असू नये, याची पूर्ण दक्षता शाळा प्रशासनाने घ्यावी, असे आदेश प्राथमिक शिक्षण संचालक शरद गोसावी यांनी परिपत्रकाद्वारे सर्व शाळांना दिले आहेत.
जड दप्तरामुळे होणारे आजार रोखण्यासाठी पाऊल
अतिवजनाच्या दप्तरांमुळे लहान मुलांच्या पाठीचा कणा, खांदे आणि एकूणच शारीरिक वाढीवर होणारे विपरीत व गंभीर परिणाम टाळण्यासाठी हे पाऊल उचलण्यात आले आहे.
महत्त्वाच्या मुख्य उपाययोजना:
पूर्व-प्राथमिक वर्ग: लहान मुलांना शक्यतो शाळेत दप्तर आणण्याची आवश्यकता भासू नये, असे नियोजन शाळांनी करावे.
'दप्तर वेळापत्रक' (Bag Timetable): मुख्याध्यापक व शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना दररोज अनावश्यक पाठ्यपुस्तके व वह्या आणण्यास सांगू नये. त्या दिवसासाठी लागणारीच पुस्तके आणण्यासाठी वर्गनिहाय वेळापत्रक तयार केले जाईल.
कपाटे व लॉकर सुविधा: विद्यार्थ्यांनी सर्व पुस्तके रोज घरी नेण्याऐवजी वर्गखोल्यांमध्येच ठेवण्यासाठी कपाटे, शेल्फ किंवा लॉकरची सुरक्षित व्यवस्था शाळांनी करावी.
पिण्याचे पाणी: घरातून जड पाण्याची बाटली वाहून आणावी लागू नये म्हणून सर्व शाळांमध्ये स्वच्छ व पुरेसे पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून देणे बंधनकारक असेल.
६ वी ते ८ वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी १० दिवस 'दप्तरविरहित' (Bagless Days)
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP 2020) आणि स्कूल बॅग पॉलिसीनुसार इयत्ता ६ वी ते ८ वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी वर्षभरात १० दिवसांचा दप्तरविरहित कालावधी आयोजित केला जाणार आहे.
व्यावसायिक व प्रात्यक्षिक शिक्षण: या १० दिवसांत स्थानिक कारागीर आणि व्यावसायिकांच्या मार्गदर्शनाखाली सुतारकाम, बागकाम, मातीची भांडी बनवणे, हस्तकला, कृषीविषयक व स्थानिक व्यवसायांचा प्रत्यक्ष अनुभव विद्यार्थ्यांना दिला जाईल.
इतर उपक्रम: याशिवाय वर्षभरात क्रीडा, बौद्धिक खेळ, वाचन, कथाकथन, पर्यावरण संवर्धन आणि क्षेत्रभेटी (Field Visits) यांसारख्या विविध कृतीप्रधान उपक्रमांचे आयोजन केले जाईल.
मुख्याध्यापकांवर जबाबदारी; अधिकाऱ्यांकडून अचानक तपासणी
या धोरणाची अंमलबजावणी करण्याची मुख्य जबाबदारी संबंधित शाळेच्या मुख्याध्यापकांची असणार आहे.
वजन तपासणी नोंदवही: शाळांनी विद्यार्थ्यांचे आणि त्यांच्या दप्तराचे वजन नियमितपणे तपासून त्याची नोंदवहीत नोंद ठेवावी.
पालक सभा: पालकांनीही दप्तरात अनावश्यक वस्तू देऊ नयेत, यासाठी पालक सभांमधून मार्गदर्शन केले जाईल.
अचानक तपासणी: शिक्षणाधिकारी, गटशिक्षणाधिकारी व विस्तार अधिकारी हे शाळांना अचानक भेट देऊन दप्तराचे वजन, दप्तर वेळापत्रक आणि पिण्याच्या पाण्याची पाहणी करतील व त्याचा अनुपालन अहवाल वरिष्ठ कार्यालयाकडे पाठवतील.