नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) ३१ ऑगस्ट - नैसर्गिक आपत्तीच्या भीषण विळख्यात जेव्हा सर्व काही नष्ट होण्याच्या मार्गावर असते, तेव्हा एका व्यक्तीचे धैर्य आणि त्वरित घेतलेले निर्णय शेकडो निष्पाप जीव वाचवू शकतात. नेपाळच्या त्रिशुली खोऱ्यात घडलेल्या अशाच एका विनाशकारी दुर्घटनेत त्रिभुवन त्रिशुली माध्यमिक शाळेचे ४७ वर्षीय प्राचार्य राजेंद्र दवाडी (Principal Rajendra Dawadi) यांनी दाखवलेल्या अफाट धाडसामुळे तब्बल १,६४३ विद्यार्थ्यांचे प्राण वाचले आहेत.
एका फोन कॉलने बदलली परिस्थिती
बुधवारी सकाळी ९:२० च्या सुमारास शाळेचे वातावरण नेहमीप्रमाणेच शांत होते. सुमारे ९०० मुले आपापल्या वर्गात हजर होती, तर ७०० हून अधिक विद्यार्थी बसने किंवा पायी शाळेकडे येत होते. त्याच वेळी प्राचार्य दवाडी यांना नदीच्या वरच्या भागात (बेत्रावती) राहणाऱ्या एका मित्राचा फोन आला. "नदीला महापूर आला असून संपूर्ण गाव वाहून जात आहे, लवकरात लवकर सुरक्षित ठिकाणी पळा!" असा इशारा मित्राने दिला.
सुरुवातीला ६० मीटर उंचीवर असलेली आपली तीन मजली इमारत सुरक्षित असेल असा अंदाज प्राचार्यांनी बांधला. मात्र, लगेचच एका पालकाने धावत येऊन नदीची पातळी भयानक वेगाने वाढत असल्याची माहिती दिली आणि धोक्याची घंटी वाजली.
क्षणाचाही विलंब न लावता तातडीने बचावकार्य
परिस्थितीची भीषणता ओळखून प्राचार्य दवाडी यांनी एका क्षणाचाही विलंब न करता शाळेची आपत्कालीन घंटा वाजवण्याचे आदेश दिले.
शाळा रिकामी केली: सर्व शिक्षकांनी क्षणात सर्व वर्गखोल्या मोकळ्या करून मुलांना सुरक्षित बाहेर काढण्यास सुरुवात केली.
स्कूल बसना यू-टर्नचा आदेश: प्रत्येकी ८० मुले घेऊन येणाऱ्या स्कूल बस चालकांशी संपर्क साधून प्राचार्यांनी त्यांना जिथे आहात तिथूनच तात्काळ गाड्या मागे फिरवण्याच्या सूचना दिल्या.
शेवटची बस आणि पत्त्यांसारखा कोसळणारा पूल
एका बस चालकाशी संपर्क होत नव्हता. प्राचार्यांनी शाळेबाहेर धाव घेतली तेव्हा ती बस लोखंडी पुलावरून शाळेच्याच दिशेने येत असल्याचे त्यांच्या निदर्शनास आले. खाली नदीच्या महाकाय लाटा वेगाने जवळ येत होत्या. प्राचार्यांनी मोठ्याने ओरडून आणि हातवारे करून चालकाला गाडी मागे घेण्याचा इशारा केला.
चालकाने प्रसंगावधान राखून क्षणात बस मागे घेतली. बस सुरक्षित अंतरावर जाताच, तो लोखंडी पूल पत्त्यांच्या घरासारखा कोसळला आणि नदीच्या पुरात वाहून गेला.
अवघ्या काही मिनिटांत शाळा झाली जमीनदोस्त
घाबरलेली मुले प्राचार्यांच्या आणि शिक्षकांच्या मार्गदर्शनानुसार डोंगराच्या माथ्यावर असलेल्या एका पिंपळाच्या झाडाकडे धावली. सर्व मुले सुरक्षित ठिकाणी पोहोचताच, पाणी, बर्फ, खडक आणि चिखलाची ३० फूट (९ मीटर) उंच लाट थेट शाळेच्या इमारतीवर आदळली. काही मिनिटांतच ती तीन मजली इमारत पूर्णपणे कोसळून तेथे फक्त चिखलाचा ढिगारा उरला.
१,६४३ जीव वाचले, पण दोन शूर सहकारी गमावले
प्राचार्य दवाडी यांच्या प्रसंगावधानाने १,६४३ विद्यार्थ्यांचे प्राण वाचले, परंतु या दुर्घटनेत शाळेने आपले दोन शूर सहकारी गमावले:
१. संतोष परियार (वय ३२): सामाजिक इतिहासाचे शिक्षक, जे तासिकेनंतर जेवण बनवण्यासाठी आपल्या खोलीत गेले होते आणि पुराच्या पाण्यात वाहून गेले.
२. सुलतान लामा: शाळेचा शिपाई, ज्याने प्राचार्यांकडे चाव्या सोपवल्यानंतर सुरक्षेसाठी शाळेचे दरवाजे बंद करायला धाव घेतली आणि लाटांमध्ये तोही वाहून गेला.
"माझ्याकडे दुसरा पर्यायच काय होता?"
जगभरातील माध्यमांनी प्राचार्य राजेंद्र दवाडी यांना 'रिअल लाईफ सुपरहिरो' म्हणून डोक्यावर घेतले असले, तरी आपल्या दोन सहकाऱ्यांना गमावल्याचे दुःख त्यांच्या चेहऱ्यावर स्पष्ट दिसत आहे.
शाळेच्या ढिगाऱ्याकडे पाहत अत्यंत नम्रपणे ते म्हणाले,
"त्या कठीण प्रसंगी माझ्याकडे दुसरा पर्यायच काय होता? त्या क्षणी माझ्या विद्यार्थ्यांच्या जीवापेक्षा मोठी आणि महत्त्वाची गोष्ट या जगात दुसरी कोणतीच नव्हती."