नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) २९ ऑगस्ट - काँग्रेसच्या वरिष्ठ नेत्या सोनिया गांधी यांच्या 'बिलॉन्गिंग: अ जर्नी ऑफ लव्ह' (Belonging: A Journey of Love) या आगामी आत्मचरित्रावरून सध्या राजकीय आणि साहित्यिक वर्तुळात मोठी चर्चा सुरू आहे. या पुस्तकाच्या संपादकीय बदलांवरून झालेल्या मतभेदांमुळे प्रकाशनाने माघार घेतल्याचा दावा एका वृत्तसंस्थेने केला होता. मात्र, 'पेंग्विन रँडम हाऊस इंडिया'ने शुक्रवारी (२८ ऑगस्ट २०२६) हा दावा स्पष्टपणे फेटाळून लावला असून आपण भारतात या पुस्तकाचे अधिकृत प्रकाशक नसल्याचे स्पष्ट केले आहे.
प्रकाशकाचे स्पष्टीकरण
'द हिंदू'ला दिलेल्या माहितीनुसार, पेंग्विन रँडम हाऊस इंडियाच्या प्रवक्त्याने सांगितले की, पुस्तकातील तथ्यांची पडताळणी करणे आणि लेखकाला योग्य त्या संपादकीय सुधारणा सुचवणे ही प्रकाशकाची जबाबदारी असते. हे प्रकाशन क्षेत्रातील सामान्य प्रक्रियेचाच एक भाग आहे. संपादकीय बदलांना लेखिकेने नकार दिल्यामुळे प्रकाशनाने माघार घेतली, या वृत्तात तथ्य नाही. उलट, हे पुस्तक प्रकाशित करण्यासाठी संस्था उत्सुक होती. सध्या यासंदर्भात लेखिकेसोबत गोपनीय चर्चा सुरू असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
वादाची पार्श्वभूमी
'द इंडियन एक्सप्रेस'ने दिलेल्या वृत्तानुसार, सोनिया गांधी यांनी हस्तलिखितातील काही भाग आणि सुचवलेले बदल स्वीकारण्यास नकार दिला होता. दरम्यान, १८ ऑगस्ट रोजी न्यू यॉर्क येथील 'अल्फ्रेड ए. नॉफ' (Alfred A. Knopf - पेंग्विन रँडम हाऊसचाच एक भाग) या संस्थेने सोनिया गांधी यांचे हे आत्मचरित्र १० नोव्हेंबर रोजी प्रकाशित होणार असल्याचे जाहीर केले होते. पहिल्या टप्प्यात या पुस्तकाच्या १ लाख प्रती छापल्या जाणार आहेत. या पुस्तकात सोनिया गांधी यांचा नेहरू-गांधी कुटुंबातील प्रवेश, वैयक्तिक आयुष्य आणि त्यांचा राजकीय प्रवास यावर प्रकाश टाकला जाणार आहे. सध्या भारतातील अनेक प्रमुख प्रकाशक या पुस्तकाचे वितरण हक्क मिळवण्यासाठी शर्यतीत आहेत.
पेंग्विन रँडम हाऊस आणि आधीचे वाद
पेंग्विन रँडम हाऊस इंडिया यापूर्वीही काही पुस्तकांच्या प्रकाशनावरून वादाच्या भोवऱ्यात सापडले आहे:
जो सॅको यांचे ग्राफिक कादंबरी: जून २०२६ मध्ये २०१३ च्या मुझफ्फरनगर दंगलीवर आधारित जो सॅको यांच्या 'द वन्स अँड फ्युचर रायट' या पुस्तकाचे प्रकाशन नकाशे आणि संदर्भातील त्रुटींचे कारण देत रोखण्यात आले होते.
जनरल एम.एम. नरवणे यांचे आत्मचरित्र: फेब्रुवारी २०२६ मध्ये भारताचे माजी लष्करप्रमुख जनरल एम.एम. नरवणे यांच्या 'फोर स्टार्स ऑफ डेस्टिनी' या पुस्तकावरून वाद निर्माण झाला होता. २०२० च्या भारत-चीन लष्करी संघर्षाची संवेदनशील माहिती यात असल्याचा आरोप होता. प्रकाशकाने पुस्तक छापले नसल्याचा दावा केला होता, मात्र काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी संसदेत या पुस्तकाची प्रत दाखवली होती.
सोनिया गांधी यांच्या पुस्तकाचे भारतातील हक्क नेमके कोणाला मिळतात आणि हे पुस्तक नियोजित वेळेत वाचकांच्या भेटीला येते का, याकडे आता लक्ष लागले आहे.