नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) २७ ऑगस्ट - रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) ८ जून २०२६ रोजी सुरू केलेल्या विशेष 'यूएसडी-आयएनआर फॉरेक्स स्वॅप' (USD-INR Forex Swap) योजनेमुळे भारतात परकीय चलनांचा ऐतिहासिक ओघ पाहायला मिळाला आहे. केवळ अकरा आठवड्यांच्या कालावधीत (२१ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत) भारतीय बँकांनी या योजनेअंतर्गत तब्बल ७३ अब्ज अमेरिकन डॉलर्सचा निधी उभारला आहे.
या अभूतपूर्व प्रतिसादाच्या पार्श्वभूमीवर आरबीआयने एफसीएनआर (B) खिडकी ३० सप्टेंबरऐवजी ३१ ऑगस्ट २०२६ रोजीच बंद करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे.
प्रमुख मुद्दे आणि आकडेवारी:
एनआरआय ठेवींचा भरघोस वाटा: एकूण ७३ अब्ज डॉलर्सपैकी ६५.४० अब्ज डॉलर्सचा मोठा वाटा हा अनिवासी भारतीयांच्या (FCNR-B) ठेवींचा आहे.
२०१३ चा विक्रम मोडला: या योजनेने २०१३ मधील स्वॅप योजनेचा विक्रम सहज मोडीत काढला आहे. २०१३ मध्ये तीन महिन्यांत २६ अब्ज डॉलर्स उभारले गेले होते, तर यंदा एका आठवड्याचा कालावधी बाकी असतानाच ७३ अब्ज डॉलर्सचा टप्पा पार झाला आहे.
बँकिंग व्यवस्थेवर विश्वास: या योजनेच्या यशामुळे जागतिक पातळीवर आर्थिक आव्हाने असतानाही अनिवासी भारतीयांनी (NRI) भारतीय अर्थव्यवस्थेवर आणि बँकिंग प्रणालीवर दाखवलेला ठाम विश्वास पुन्हा एकदा अधोरेखित झाला आहे.
योजनेचे स्वरूप आणि फायदा:
एफसीएनआर(बी) ठेवी, परदेशी चलन कर्ज (OFCB) आणि बाह्य व्यावसायिक कर्ज (ECB) यांच्यासाठी ही स्वॅप सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली होती. या माध्यमातून भारतीय अर्थव्यवस्थेला अत्यंत कमी खर्चात आणि दीर्घकाळासाठी परकीय चलनाची सुरक्षा प्राप्त झाली असून, देशाची आर्थिक स्थिती अधिक मजबूत झाली आहे.