नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) ६ ऑगस्ट - भारतीय कृषी संशोधन परिषदेने (ICAR) तुरीच्या (अरहर) 'आशा' या वाणाचा भारतातील पहिला पूर्णपणे विश्लेषित 'टेलोमोअर टू टेलोमोअर' (Telomere-to-Telomere - T2T) जीनोम सीक्वेन्स (पूर्ण जनुकीय साखळी) यशस्वीरीत्या विकसित केला आहे. कडधान्य संशोधन क्षेत्रातील हा एक ऐतिहासिक व वैज्ञानिकदृष्ट्या मोठा टप्पा मानला जात आहे.
संशोधनातील मुख्य वैज्ञानिक मुद्दे:
पूर्ण जनुकीय साखळी: नवीन विकसित करण्यात आलेल्या या जीनोम सीक्वेन्समध्ये ७५२.६५ दशलक्ष बेस पेअर्स डीएनए ९२ काँटिग्समध्ये एकत्रित केले गेले आहेत, ज्यामुळे तुरीच्या सर्व ११ गुणसूत्रांची परिपूर्ण रचना उलगडली आहे.
जागतिक नोंदणी: 'NIPB_CcT2T_4' या सांकेतिक नावाचा हा जीनोम संच जागतिक माहितीसाठा संचात (NCBI) 'GCF_000230855.1' या संदर्भ क्रमांकासह समाविष्ट करण्यात आला आहे.
अचूकता: या विश्लेषणामध्ये ३६,५५७ जीन्सची (जनुक) ओळख पटली असून जनुकीय तुकड्यांची नेमकी मांडणी (Read Alignment) ९९.९% पेक्षा जास्त अचूक असल्याचे नोंदवले गेले आहे.
शेतकरी व कृषी क्षेत्रासाठी होणारे फायदे:
१. हवामानपूरक आणि उच्च प्रतीचे वाण: या जनुकीय माहितीचा वापर करून हवामान बदलाशी जुळवून घेणारे, जास्त उत्पन्न देणारे आणि पोषणाने समृद्ध असणारे तुरीचे नवे वाण विकसित करणे सोपे होईल.
२. जनुकीय सुधारणा (Genome Editing): मॉलिक्युलर ब्रीडिंग आणि जनुकीय फेरबदल तंत्रज्ञानाच्या मदतीने पिकांमधील रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणे शक्य होईल.
३. अन्न व पोषण सुरक्षा: तूर हे भारतातील प्रथिनांचा मुख्य स्रोत असल्याने, या संशोधनामुळे देशाची अन्न आणि पोषण सुरक्षा अधिक बळकट होईल.
४. उत्पादन व उत्पन्न वृद्धी: नवीन तंत्रज्ञानामुळे उत्पादन क्षमतेत वाढ होऊन शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेत आणि आर्थिक स्थितीत मोठी सुधारणा होईल.