नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) २७ जुलै - भारतीय रेल्वेच्या इतिहासात एक नवा सुवर्ण अध्याय लिहिला गेला आहे. दिल्लीजवळील जिंद ते सोनीपत या स्थानकांदरम्यान १७ जुलै रोजी हिरवा झेंडा दाखवण्यात आलेल्या भारताच्या पहिल्या 'हायड्रोजन रेल्वेगाडी'ने यशस्वी घोडदौड सुरू केली आहे. या हायड्रोजन रेल्वेने आतापर्यंत १,२०० किलोमीटरहून अधिक अंतर यशस्वीपणे कापले असून, त्यामुळे तब्बल ३,२०० लिटरहून अधिक डिझेलची बचत झाली आहे.
धुराऐवजी फक्त पाण्याची वाफ; सर्वात स्वच्छ प्रवास
ही हायड्रोजन ट्रेन पूर्णपणे पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानावर आधारित आहे:
वीज निर्मितीची अनोखी प्रक्रिया: ही ट्रेन हायड्रोजन आणि ऑक्सिजन यांच्यातील रासायनिक अभिक्रियेद्वारे स्वतःच वीज निर्माण करते.
झिरो कार्बन उत्सर्जन: या प्रक्रियेतून रेल्वे चालवण्यासाठी लागणारी वीज मिळते आणि उप-उत्पादन (By-product) म्हणून केवळ पाण्याची वाफ बाहेर पडते. यात कोणताही धूर किंवा कार्बनचे उत्सर्जन होत नसल्याने, ही वाहतुकीची सध्या उपलब्ध असलेली सर्वात स्वच्छ पद्धत ठरली आहे.
स्वदेशी तंत्रज्ञान आणि हायड्रोजन ट्रेनची वैशिष्ट्ये
भारतीय रेल्वेचा हा प्रकल्प पूर्णपणे स्वदेशी उपक्रम आहे.
१० डब्यांची ट्रेन: या १० डब्यांच्या ट्रेनमध्ये दोन हायड्रोजन ड्रायव्हिंग पॉवर कार्स आहेत, ज्या एकूण २,४०० किलोवॅट ऊर्जा पुरवतात.
बॅटरी आणि सिलिंडर: या यंत्रणेला लिथियम-आयन फॉस्फेट बॅटरी आणि हायड्रोजन सिलिंडर्सची जोड देण्यात आली आहे.
हायड्रोजन साठवणूक सुविधा: ५०० बार दाबावर ग्रीन हायड्रोजन साठवला जातो आणि ३५० बार दाबाने तो पुरवला जातो. जिंद येथे ३,००० किलोग्रॅम क्षमतेची देशातील पहिली dedicated हायड्रोजन साठवणूक सुविधा उभारण्यात आली आहे.
सुरक्षेची आंतरराष्ट्रीय मानके
हायड्रोजन तंत्रज्ञानाचा वापर करताना सुरक्षेची विशेष काळजी घेण्यात आली आहे. गळती, उष्णता, आग आणि धूर ओळखण्यासाठी ट्रेनमध्ये अत्याधुनिक स्वतंत्र सुरक्षा प्रणाली बसवण्यात आली आहे. याशिवाय स्वयंचलित शट-ऑफ यंत्रणा आणि सतत वायुवीजन (Ventilation) राहण्याची सोय करण्यात आली आहे.
पुढील लक्ष्य — दिल्ली मार्ग:
जिंद आणि सोनीपत दरम्यानच्या या ऐतिहासिक आणि यशस्वी संचालनानंतर, लवकरच दिल्ली मार्गावरही या हायड्रोजन रेल्वेची चाचणी सुरू केली जाणार आहे. भविष्यातील शाश्वत वाहतुकीत भारत जागतिक स्तरावर नेतृत्व करण्यास सज्ज झाला आहे.