नवी दिल्ली, (प्रतिनिधी) २६ जुलै - भारताच्या समृद्ध अध्यात्मिक आणि सांस्कृतिक वारशामध्ये आणखी एक मानाचा तुरा रोवला गेला आहे. उत्तर प्रदेशातील वाराणसीजवळील प्राचीन बौद्ध तीर्थक्षेत्र ‘सारनाथ’ चा युनेस्कोच्या (UNESCO) जागतिक वारसा यादीत (World Heritage List) अधिकृतपणे समावेश करण्यात आला आहे. दक्षिण कोरियातील बुसान येथे सुरू असलेल्या ‘जागतिक वारसा समिती’च्या ४८ व्या बैठकीत हा ऐतिहासिक निर्णय घेण्यात आला.
या सन्मानामुळे सारनाथ हे भारतातील ४५ वे जागतिक वारसा स्थळ ठरले आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, केंद्रीय संस्कृती मंत्री गजेंद्र सिंह शेखावत आणि उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी या निर्णयाचे स्वागत करत देशवासीयांचे अभिनंदन केले आहे.
भगवान बुद्धांच्या पहिल्या प्रवचनाची पावन भूमी
सारनाथ हे ठिकाण बौद्ध धम्मात अत्यंत पवित्र मानले जाते. इसवी सन पूर्व ६ व्या शतकात भगवान बुद्धांनी याच ठिकाणी आपले पहिले प्रवचन दिले होते, ज्याला 'धम्मचक्र प्रवर्तन' म्हटले जाते. याच घटनेने बौद्ध संघाचा पाया रचला गेला आणि 'आर्य अष्टांगिक मार्गा'ची स्थापना झाली. बुद्धांनी सांगितलेल्या चार प्रमुख पवित्र तीर्थस्थळांमध्ये सारनाथचा समावेश आहे.
मुख्य आकर्षणे आणि अवशेष:
सारनाथच्या या जागतिक वारसा स्थळामध्ये दोन मुख्य घटकांचा समावेश आहे:
१. चौखंडी स्तूप
२. पुरातत्वीय अवशेष: यामध्ये जगप्रसिद्ध धमेख स्तूप, धर्मराजिका स्तूप, मूलगंधकुटी विहार आणि अशोक स्तूप/स्तंभ यांचा समावेश आहे.
भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाने (ASI) केलेल्या उत्खननातून येथे मौर्यपूर्व काळापासून (इ.स.पूर्व ५ वे-४ थे शतक) ते १२ व्या शतकापर्यंतच्या १६ शतकांच्या ऐतिहासिक कालखंडाचे पुरावे समोर आले आहेत. १२ व्या शतकात हे स्थळ लयास गेले होते, मात्र १८ व्या शतकात त्याचा पुन्हा शोध लागला.
भारताचा जगात सहावा क्रमांक!
या नव्या समावेशामुळे सर्वाधिक 'जागतिक वारसा स्थळे' असलेल्या देशांमध्ये भारत जगात ६ व्या, तर आशिया-प्रशांत क्षेत्रात २ ऱ्या क्रमांकावर पोहोचला आहे. उल्लेखनीय म्हणजे, गेल्या वर्षी (२०२५ मध्ये) महाराष्ट्रातील 'मराठा सैन्याच्या वारसा स्थळांचा (गड-किल्ले)' ४४ वे वारसास्थळ म्हणून युनेस्कोच्या यादीत समावेश करण्यात आला होता.