पुणे/भिवंडी, (प्रतिनिधी) ३० मे - इंटरनेटवर मिळवलेल्या अर्धवट माहितीच्या आधारे दारू बनवण्याचा अघोरी प्रयोग पुण्यात १८ जणांच्या मृत्यूस कारणीभूत ठरल्याची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड परिसरातील फुगेवाडी, दापोडी आणि हडपसर येथे घडलेल्या या विषारी गावठी दारूकांडामुळे संपूर्ण राज्य हादरले आहे. या प्रकरणी अन्न व औषध प्रशासनाचे (FDA) नवे आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या आदेशानुसार मोठी कारवाई करण्यात आली असून, भिवंडी येथील एका कंपनीतून तब्बल ५,९२९ किलो बेकायदेशीर मिथेनॉलचा साठा जप्त करण्यात आला आहे.
इथेनॉल समजून मिसळले ‘मिथेनॉल’
पोलीस तपासात समोर आलेल्या माहितीनुसार, या प्रकरणाचा मुख्य सूत्रधार योगेश वानखेडे याला हातभट्टीच्या दारूमध्ये ‘इथेनॉल’ मिक्स करायचे होते. इथेनॉलपासून दारू बनवली जाऊ शकते, अशी माहिती त्याने इंटरनेटवर सर्च करून मिळवली होती. मात्र, इंटरनेटवरील अर्धवट ज्ञानामुळे त्याला 'इथेनॉल' आणि 'मिथेनॉल' यातील फरक समजला नाही. वानखेडे याने चुकून अत्यंत विषारी असलेले 'मिथेनॉल' रसायन खरेदी केले आणि ते दारूमध्ये मिसळले. अवघ्या ३० रुपयांत मिळणाऱ्या या विषारी दारूमुळे १८ निष्पाप नागरिकांना आपला जीव गमवावा लागला.
अशी उघड झाली पुरवठा साखळी (Police Investigation)
पहिला दुवा: मृत व्यक्तींनी फुगेवाडी येथील कर्नालसिंग विरका याच्या अड्ड्यावर दारू प्राशन केली होती.
दुसरा दुवा: विरका याला ही दारू योगेश वानखेडे याने पुरवली होती. वानखेडे याने मिथेनॉल मिक्स केलेली एकूण ८४० लिटर दारू तयार केली होती, ज्यातील २०० लिटर दारू त्याने बाजारात किरकोळ विक्रेत्यांना विकली होती.
तिसरा दुवा: वानखेडे हा उरळी कांचन येथील राजू प्रजापती याच्याकडून दारू घेऊन पुरवठा करत होता.
मुख्य पुरवठादार: तपासाची चक्रे फिरवत पोलिसांनी या साखळीचा मुख्य स्त्रोत शोधून काढला. हे मिथेनॉल मुंबईजवळील भिवंडी येथील 'मेसर्स रेक्स इंटरनॅशनल' या कंपनीकडून पुरवले गेले होते.
भिवंडीत 'एफडीए'ची मोठी धाड; सुमारे ६ हजार किलो रसायन जप्त
दारूकांडात मिथेनॉलचा वापर झाल्याचे निष्पन्न होताच एफडीए आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी राज्यभरात तपासणीचे आदेश दिले. रेक्स इंटरनॅशनलचे कार्यालय वाशी येथे असून गोदाम भिवंडीतील अंजूर रोडवरील म्हात्रे कंपाउंडमध्ये आहे. ठाण्याचे औषध निरीक्षक योगेंद्र पोळ यांच्या पथकाने या गोदामावर छापा टाकला.
या कारवाईत ५,९२९ किलोग्रॅम मिथेनॉलचा साठा जप्त करण्यात आला. विशेष म्हणजे, या विषारी रसायनाच्या खरेदी-विक्रीची कोणतीही अधिकृत नोंद किंवा कागदपत्रे कंपनीकडे आढळली नाहीत. याप्रकरणी कंपनीचे मालक अरुणकुमार चौबे आणि सक्षम व्यक्ती अभिषेक अरुणकुमार चौबे यांच्याविरुद्ध भिवंडीतील नारपोली पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला असून, कंपनीचा परवाना रद्द करण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
इथेनॉल आणि मिथेनॉल: फरक काय?
वैशिष्ट्ये इथेनॉल (Ethyl Alcohol - C_{2}H_{5}OH) मिथेनॉल (Methyl Alcohol - CH_{3}OH)
रचना यात दोन कार्बन अणू असतात. यात फक्त एक कार्बन अणू असतो.
स्वरूप मर्यादित प्रमाणात पिण्यायोग्य (अल्कोहोलयुक्त पेये). अत्यंत विषारी; अल्प प्रमाणामुळेही अंधत्व किंवा मृत्यू संभवतो.
निर्मिती उसाची मळी किंवा साखरेच्या किण्वनातून (Fermentation). कृत्रिम प्रक्रियेद्वारे (Synthetic) तयार होते.
वापर इंधन, परफ्यूम आणि औषधांमध्ये. फॉर्मल्डिहाइड, अँटीफ्रीझ आणि औद्योगिक द्रावक (Solvent).
"जनतेच्या आरोग्याशी खेळ खपवून घेतला जाणार नाही!"
"औषधे व सौंदर्यप्रसाधने अधिनियम १९४० चे उल्लंघन करणाऱ्यांविरोधात कठोर कायदेशीर व न्यायालयीन कारवाई केली जाईल. सुरक्षित अन्न व औषधे हा प्रत्येक नागरिकाचा मूलभूत अधिकार असून तो सुनिश्चित करणे हीच आमची सर्वोच्च जबाबदारी आहे. नागरिकांनीही अवैध साठ्यांची माहिती प्रशासनाला द्यावी."
— तुकाराम मुंढे, आयुक्त, अन्न व औषध प्रशासन (FDA)
नागरिकांसाठी आवाहन: तक्रार कशी करावी?
अवैध औषध विक्री, भेसळ किंवा विषारी रसायनांच्या गैरवापराबद्दल नागरिकांनी तात्काळ एफडीएकडे तक्रार करावी, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
तक्रारीत काय असावे? तक्रारदाराचे नाव, पत्ता, संपर्क क्रमांक आणि संशयित दुकानाचा/कंपनाचा अचूक पत्ता.
गोपनीयता: तक्रारदाराचे नाव पूर्णपणे गुप्त ठेवले जाईल.
पुढील पाऊल: नागरिकांच्या सुविधेसाठी एफडीए लवकरच एक स्वतंत्र मोबाईल ॲप आणि टोल-फ्री हेल्पलाईन सुरू करणार आहे.