नागपूर, (प्रतिनिधी) २९ मे - महसूल गुप्तचर संचालनालयाच्या (DRI) नागपूर विभागीय पथकाने वन्यजीव तस्करांविरुद्ध एक मोठी आणि धडक कारवाई केली आहे. कर्नाटक राज्यातील म्हैसूर येथे भारतीय हत्तीच्या सुळ्यांची (हस्तिदंत) बेकायदेशीर विक्री करणाऱ्या एका आंतरराष्ट्रीय टोळीचा पर्दाफाश करण्यात ‘डीआरआय’च्या नागपूर क्षेत्रीय युनिटला यश आले आहे. या कारवाईत सुमारे ४.०५८ किलो वजनाचे हस्तिदंत जप्त करण्यात आले असून, तीन तस्करांना रंगेहात अटक करण्यात आली आहे. मिळालेल्या गुप्त माहितीच्या आधारे ‘डीआरआय’च्या नागपूर पथकाने २६ मे २०२६ रोजी म्हैसूरमध्ये ही अत्यंत गुप्त आणि नियोजनबद्ध मोहीम राबवली.
वन्यजीव संरक्षण कायद्यांतर्गत गुन्हा दाखल
भारतीय हत्ती (शास्त्रीय नाव: एलिफस मॅक्झिमस) हा वन्यजीव (संरक्षण) कायदा, १९७२ च्या अनुसूची-१ (Schedule I) अंतर्गत अत्यंत सुरक्षित आणि संरक्षित प्राणी म्हणून सूचीबद्ध आहे. या कायद्यानुसार हत्ती किंवा त्यांच्या शरीराच्या कोणत्याही भागाचा (जसे की हस्तिदंत) व्यापार करणे हा अत्यंत गंभीर आणि अजामीनपात्र गुन्हा आहे. जप्तीची कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण केल्यानंतर, डीआरआयने पुढील तपासासाठी जप्त केलेले हस्तिदंत आणि तिन्ही आरोपींना म्हैसूर वन विभागाच्या वन परिक्षेत्र अधिकाऱ्यांकडे सुपूर्द केले आहे.
तस्करीत 'आशियाई हस्तिदंता'लाच का असते मागणी?
डीआरआयच्या अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, आशियाई हत्तीच्या दांतांमध्ये (हस्तिदंत) कमालीचा मऊपणा असतो. यामुळे जगभरातील कोरीवकाम करणाऱ्या कारागिरांकडून याला पहिली पसंती दिली जाते.
कलाकुसर करणे सोपे: मऊ गुणामुळे या हस्तिदंतावर अत्यंत गुंतागुंतीची आणि बारीक कलाकुसर करणे सहज शक्य होते.
प्रतिष्ठेचे प्रतीक: काही आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठांमध्ये अशा कोरीवकाम केलेल्या आशियाई हस्तिदंताच्या वस्तूंना श्रीमंती आणि प्रतिष्ठेचे प्रतीक मानले जाते, ज्यामुळे याला कोट्यवधी रुपयांची किंमत मिळते.
व्यापारावर बंदी: जरी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर याच्या व्यापारावर पूर्णपणे बंदी असली, तरी काळ्या बाजारात (अवैध रित्या) याला मोठी मागणी असते.
'डीआरआय'चा तस्करांना कडक इशारा
पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासाठी आणि नामशेष होणाऱ्या वन्यजीवांच्या रक्षणासाठी महसूल गुप्तचर संचालनालय (DRI) सातत्याने कार्यरत आहे. याआधीही डीआरआयने अनेक आंतरराष्ट्रीय आणि देशांतर्गत वन्यजीव तस्करांचे जाळे उद्ध्वस्त केले आहे. नागपूर पथकाची ही कारवाई संघटित पर्यावरणीय गुन्हेगारीचा कणा मोडण्याच्या दिशेने एक मोठे पाऊल मानले जात आहे.