मुंबई, (प्रतिनिधी) २७ मे - भारतातील एडटेक (EdTech) क्षेत्रातील एकेकाळची सर्वात दिग्गज कंपनी 'बायजूस' (Byju's) चे संस्थापक बायजू रवींद्रन यांच्या अडचणीत अत्यंत मोठी आणि धक्कादायक वाढ झाली आहे. ब्लूमबर्गच्या एका अहवालानुसार, सिंगापूरच्या न्यायालयाने बायजू रवींद्रन यांना न्यायालयाचा अवमान केल्याप्रकरणी ६ महिन्यांच्या कारावासाची (सहा महिने जेल) कठोर शिक्षा सुनावली आहे. अत्यंत वेगाने व्यावसायिक साम्राज्य कोलमडून पडलेल्या रवींद्रन यांच्यासाठी हा आतापर्यंतचा सर्वात गंभीर आंतरराष्ट्रीय आणि कायदेशीर धक्का मानला जात आहे.
मालमत्तेची माहिती लपवणे आणि आदेश धुडकावणे भोवले!
न्यायालयाने आपल्या निकालात नमूद केले आहे की, रवींद्रन यांनी आपल्या मालमत्तेशी संबंधित न्यायालयाचे अनेक महत्त्वपूर्ण आदेश जाणीवपूर्वक धुडकावून लावले. आदेशांचे हे उल्लंघन एप्रिल २०२४ पासून सलग सुरू असल्याचे न्यायालयाच्या निदर्शनास आले.
सिंगापूर न्यायालयाने रवींद्रन यांना खालील कडक निर्देश दिले आहेत:
ताबडतोब शरण या: संबंधित अधिकाऱ्यांकडे स्वतःला तातडीने शरण जाण्याचे आदेश.
दंडात्मक खर्च भरा: ९०,००० सिंगापूर डॉलर्स (सुमारे ७०,५०० अमेरिकन डॉलर्स) इतका न्यायालयीन खर्च भरण्याचे निर्देश.
मालकी सिद्ध करा: 'Beeaar Investco Pte' या कॉर्पोरेट संस्थेवरील आपली कायदेशीर मालकी सिद्ध करणारी कागदपत्रे सादर करण्याचे आदेश. या संस्थेची एका संबंधित कंपनीमध्ये समभाग-मालकी (Shares) होती.
शिक्षेमागील नेमकं प्रकरण काय?
बायजू रवींद्रन यांच्यावर ही अवमान कारवाई 'कतार इन्व्हेस्टमेंट अथॉरिटी'च्या एका उपकंपनीने (सॉवरेन वेल्थ फंड) दाखल केली होती. या कतारी कंपनीने बायजूजच्या एका निधी उभारणीच्या (Funding Round) फेरीत मोठी गुंतवणूक केली होती. विशेष म्हणजे, हा निधी अशा काळात आला होता जेव्हा बायजूज कंपनी आधीच आर्थिक संकटात होती आणि मोठ्या प्रमाणावर नोकरकपात करून कर्मचाऱ्यांना कामावरून काढून टाकत होती. या हाय-प्रोफाइल प्रकरणात कतार होल्डिंग्जचे प्रतिनिधित्व 'ड्र्यू अँड नेपियर' यांनी केले, तर बायजूज इन्व्हेस्टमेंट्सचे प्रतिनिधित्व 'फर्व्हेंट चेंबर्स'ने केले.
अब्जाधीशाचा 'अर्श ते फर्श' प्रवास; जगभरात कायदेशीर कचाट्यात!
सिंगापूरमधील ही शिक्षा म्हणजे बायजूज कोसळल्यापासून रवींद्रन यांच्याभोवती आवळल्या गेलेल्या बहु-न्यायक्षेत्रीय (Multi-jurisdictional) आंतरराष्ट्रीय कायदेशीर लढाईतील केवळ एक भाग आहे. 'थिंक अँड लर्न प्रायव्हेट लिमिटेड' या मूळ कंपनीच्या स्थापनेमुळे बायजू रवींद्रन हे भारतातील स्टार्टअप जगतातील सर्वात प्रसिद्ध नाव बनले होते आणि ते काही काळासाठी अधिकृत अब्जाधीशही झाले होते.
परंतु, आज परिस्थिती पूर्णपणे उलट झाली असून जगभरातील परदेशी गुंतवणूकदार त्यांच्या विरोधात कायदेशीर दावे दाखल करत आहेत. अमेरिकेतही कर्जदाते तब्बल १.२ अब्ज डॉलर्सच्या (सुमारे १० हजार कोटी रुपये) बुडालेल्या कर्जामुळे झालेले नुकसान भरून काढण्यासाठी न्यायालयात लढा देत आहेत. भारतीय स्टार्टअपच्या इतिहासातील कर्जफेडीतील अपयशाच्या (Default) अत्यंत गाजलेल्या आणि काळ्या प्रकरणांपैकी हे एक ठरले आहे.