मुंबई, (प्रतिनिधी) १९ मे - कधीतरी मजेत खाल्लेलं चिप्सचं पाकीट किंवा तहान लागल्यावर घेतलेली सॉफ्ट ड्रिंकची बाटली तुम्हाला सुरक्षित वाटत असेल, तर आता सावध होण्याची वेळ आली आहे. नुकत्याच समोर आलेल्या एका संशोधनानुसार, अल्ट्रा-प्रोसेस्ड फूड्सचा (UPF) थेट संबंध मेंदूच्या आरोग्याशी आणि विस्मरणाशी जोडला गेला आहे. पॅकेट स्नॅक्सच्या अतिसेवनामुळे केवळ वजन वाढत नाही, तर स्मरणशक्ती कमकुवत होऊन भविष्यात 'डिमेन्शिया'सारख्या (स्मृतिभ्रंश) गंभीर आजाराचा धोका वाढू शकतो, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे.
काय सांगतो अभ्यास?
मोनाश विद्यापीठाच्या संशोधकांनी केलेल्या या अभ्यासाचे निष्कर्ष 'जर्नल अल्जायमर्स अँड डायमेंशिया' मध्ये प्रसिद्ध झाले आहेत. या संशोधनानुसार:
दैनंदिन आहारात अल्ट्रा-प्रोसेस्ड फूडचा वाटा केवळ १० टक्क्यांनी (उदा. रोज चिप्सचे एक पाकीट खाणे) वाढला, तरी स्मृतिभ्रंशाचा धोका मोठ्या प्रमाणात वाढतो.
अल्ट्रा-प्रोसेस्ड पदार्थांमुळे शरीरात अंतर्गत सूज (Inflammation) वाढते, ज्याचा थेट परिणाम मेंदूच्या पेशींवर होतो.
यामुळे एकाग्रता कमी होणे आणि मानसिक प्रतिक्रिया देण्याचा वेग मंदावणे अशा समस्या जाणवू लागतात.
'अल्ट्रा-प्रोसेस्ड फूड' म्हणजे नेमके काय?
हे असे खाद्यपदार्थ आहेत जे कारखान्यांमध्ये अनेक प्रक्रिया करून तयार केले जातात. चव वाढवण्यासाठी आणि दीर्घकाळ टिकवण्यासाठी यात मोठ्या प्रमाणात:
१. अतिरिक्त मीठ आणि साखर
२. घातक प्रिझर्व्हेटिव्ह्स (Preservatives)
३. कृत्रिम फ्लेवर्स आणि अनहेल्दी फॅट्स
उदाहरणे: चिप्स, बिस्किटे, इन्स्टंट नूडल्स, कोल्ड ड्रिंक्स, प्रोसेस्ड मीट आणि साखरेचे प्रमाण जास्त असलेले तृणधान्ये (Cereals).
केवळ फळे-भाज्या खाणे पुरेसे नाही!
या संशोधनातील सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे, जे लोक फळे आणि भाज्यांसारखा सकस आहार घेतात, पण सोबत नियमितपणे पॅकेट स्नॅक्सही खातात, त्यांच्यातही हा धोका कायम असल्याचे दिसून आले. म्हणजेच, फक्त चांगलं खाऊन चालणार नाही, तर वाईट पदार्थ पूर्णपणे टाळणे किंवा कमी करणे अनिवार्य आहे.
"मेंदूचे आरोग्य एका दिवसात खराब होत नाही. आपल्या रोजच्या छोट्या वाटणाऱ्या चुकीच्या सवयी भविष्यात गंभीर न्यूरोलॉजिकल समस्यांना निमंत्रण देऊ शकतात."
— संशोधक, मोनाश विद्यापीठ
आरोग्यासाठी 'हे' बदल करा:
तज्ज्ञांनी अल्ट्रा-प्रोसेस्ड फूडला पर्याय म्हणून खालील बदल सुचवले आहेत:
चिप्सऐवजी: ताजी फळे किंवा घरगुती भाजलेले स्नॅक्स खा.
तळलेल्या पदार्थांऐवजी: सुका मेवा (Dry Fruits) किंवा मखाणे निवडा.
इन्स्टंट फूडऐवजी: घरातील ताजे आणि गरम अन्न खाण्याला प्राधान्य द्या.
भविष्यातील स्मृतिभ्रंश टाळण्यासाठी आजच आपल्या खाण्यापिण्याच्या सवयींवर नियंत्रण मिळवणे हाच उत्तम मार्ग आहे.
(सूचना: वरील माहिती संशोधनावर आधारित आहे. अधिक माहितीसाठी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.)