मुंबई, (प्रतिनिधी) १ एप्रिल - भारतातील गुडघा जतन (Knee Preservation) शस्त्रक्रियेच्या इतिहासात मुंबईतील जसलोक हॉस्पिटल अँड रिसर्च सेंटरने एक सुवर्णपान लिहिले आहे. दान केलेल्या, प्रक्रिया केलेल्या आणि प्रत्यारोपित केलेल्या 'स्वदेशी' ग्राफ्टचा वापर करून 'मेनिस्कस ॲलोग्राफ्ट ट्रान्सप्लांट' (Meniscus Allograft Transplant) एकाच संस्थेत यशस्वी करण्याची ही देशातील पहिलीच घटना ठरली आहे.
२१ वर्षीय विद्यार्थ्याला जीवदान
ही गुंतागुंतीची शस्त्रक्रिया एका २१ वर्षीय इंजिनीअरिंग विद्यार्थ्यावर करण्यात आली. खेळादरम्यान झालेल्या दुखापतीमुळे या तरुणाला त्याच्या गुडघ्यातील 'कुर्चा' (Meniscus) गमावावी लागली होती. अनेक शस्त्रक्रियांनंतरही त्याला असह्य वेदना होत होत्या आणि साधे चालणेही कठीण झाले होते. जसलोक हॉस्पिटलच्या या यशस्वी प्रयोगामुळे या तरुणाला आता पुन्हा पूर्वीसारखी हालचाल करणे शक्य होणार आहे.
'शॉक ॲब्झॉर्बर'चे नैसर्गिक पुनरुज्जीवन
गुडघ्याच्या सांध्यामध्ये 'मेनिस्कस' हा नैसर्गिक शॉक ॲब्झॉर्बर म्हणून काम करतो. हा भाग एकदा नष्ट झाला की तो पुन्हा नैसर्गिकरित्या तयार होत नाही. डॉ. प्रसाद भागुंडे (कन्सल्टन्ट ऑर्थोपेडिक्स व स्पोर्ट्स मेडिसीन एक्स्पर्ट) यांच्या नेतृत्वाखालील पथकाने किमान इन्व्हेसिव्ह आर्थ्रोस्कोपिक पद्धतीने हे प्रत्यारोपण यशस्वी केले. या प्रक्रियेत डॉ. रजनी एम. आर. (ॲनेस्थेसीयोलाॅजी) यांचेही मोलाचे सहकार्य लाभले.
परदेशी अवलंबित्व संपले; खर्चही १० पटीने कमी
यापूर्वी अशा शस्त्रक्रियेसाठी लागणारे ग्राफ्ट्स अमेरिकेवरून आयात करावे लागत होते. त्याचे मुख्य दोन तोटे होते:
१. खर्च: आयात केलेल्या ग्राफ्टची किंमत सुमारे १४ लाख रुपये होती, जी आता स्थानिक उपलब्धतेमुळे अवघ्या १.५ लाखांवर आली आहे.
२. आकार: अमेरिकन ग्राफ्ट्स हे आशियाई लोकांच्या शरीररचनेनुसार मोठे असत. आता स्वदेशी ग्राफ्ट्स भारतीय रुग्णांच्या शरीररचनेसाठी अधिक अचूक ठरत आहेत.
तज्ज्ञांचे मत
"तरुण आणि सक्रिय रुग्णांसाठी ही शस्त्रक्रिया वरदान आहे. ग्राफ्टचा आकार आणि त्याचे स्थान निश्चित करणे हे मोठे आव्हान होते, जे आम्ही अचूक नियोजनाने साध्य केले. यामुळे सांध्याला नैसर्गिक लवचिकता पुन्हा मिळाली आहे."
- डॉ. प्रसाद भागुंडे, जसलोक हॉस्पिटल
जसलोक हॉस्पिटलचे मेडिकल सर्व्हिसेस डायरेक्टर डॉ. मिलिंद खडके यांनी सांगितले की, "उती दान (Tissue Donation) आणि जतन करण्याची आपली यंत्रणा आता जागतिक स्तरावर सक्षम झाली आहे. या यशामुळे भारताचे परदेशातील उपायांवरील अवलंबित्व कमी झाले आहे."
या कामगिरीमुळे आता देशांतर्गत 'उती दान' चळवळीला बळ मिळणार असून, गुंतागुंतीच्या ऑर्थोपेडिक शस्त्रक्रिया सर्वसामान्य रुग्णांच्या आवाक्यात येणार आहेत.