पुणे, (प्रतिनिधी) १७ फेब्रुवारी - उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या विमानाचा ब्लॅक बॉक्स जळाल्याने त्यातील माहिती मिळवण्यात अडचणी येत असल्याचे वृत्त समोर आले आहे. मात्र, ११०० अंश सेल्सिअस तापमान तासाभर सहन करण्याची क्षमता असलेला हा बॉक्स 'भस्मसात' होतोच कसा, असा तांत्रिक प्रश्न आता उपस्थित केला जात आहे. विमानाची राख झाली तरी जो सुरक्षित राहतो, तोच पुरावा नष्ट झाल्याने या घटनेबाबत संभ्रम निर्माण झाला आहे.
सुरक्षेचे कवच की नावापुरती खात्री?
विमानाचा अपघात झाला की सर्वात आधी शोध घेतला जातो तो 'ब्लॅक बॉक्स'चा. विमानाचा वेग, उंची आणि वैमानिकांचे शेवटच्या क्षणाचे संभाषण यात कैद असते. ब्लॅक बॉक्सच्या सुरक्षेसाठी अत्यंत प्रगत तंत्रज्ञान वापरले जाते:
स्टेनलेस स्टील आणि टायटॅनियम: बॉक्सवर उच्च दर्जाच्या धातूंचे दुहेरी थर असतात.
सिलिका इन्सुलेशन: आतील मेमरी चिप्सपर्यंत उष्णता पोहोचू नये म्हणून सिलिकाचे कवच असते.
अतिउच्च क्षमता: हा बॉक्स ११००°C तापमान सलग ६० मिनिटे आणि २६०°C तापमान सलग १० तास सहन करू शकतो.
शेपटीकडील स्थान: धडकेचा सर्वात कमी परिणाम व्हावा म्हणून हा बॉक्स विमानातील मागील भागात (Tail section) बसवलेला असतो.
गंभीर त्रुटी की घातपात?
जर हा ब्लॅक बॉक्स खरोखरच माहिती देण्यापलीकडे जळाला असेल, तर त्याचे दोनच अर्थ निघू शकतात:
१. मानकांचे उल्लंघन: विमानात बसवलेला ब्लॅक बॉक्स आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या मानकांप्रमाणे (Standard) नव्हता का?
२. अनपेक्षित तीव्रता: आगीची तीव्रता आणि स्फोटाचा प्रभाव ब्लॅक बॉक्सच्या सहनशक्तीपेक्षाही भयानक होता का?
विमान अपघातात इंधन जळाल्यावर निर्माण होणारी आग ब्लॅक बॉक्स निकामी करू शकत नाही, असा इतिहास सांगतो. तरीही माहिती काढता येत नसेल, तर ही विमानाची देखभाल करणाऱ्या कंपनीची मोठी 'तांत्रिक त्रुटी' मानली जात आहे.
परदेशातून सत्य बाहेर येणार?
सध्या हा डेटा रिकव्हर करण्यासाठी ब्लॅक बॉक्स परदेशात पाठवण्याच्या हालचाली सुरू आहेत. आधुनिक फॉरेन्सिक लॅबमध्ये 'चिप' वरील डेटा पुन्हा मिळवण्याचे प्रयत्न केले जातील. जर तिथूनही माहिती मिळाली नाही, तर या प्रकरणातील गूढ अधिक वाढण्याची शक्यता आहे.
नारिंगी रंगाचं का?
ब्लॅक बॉक्सचा रंग नारिंगी असतो जेणेकरून तो राखेत चटकन दिसावा. पण जर तोच राखेसारखा जळाला असेल, तर हे प्रकरण केवळ तांत्रिक बिघाडाचे नसून सुरक्षेतील मोठ्या भगदाडाचे लक्षण आहे.
